Yabancı merkezli dijital medya platformlarının Türkiye’deki ekonomik ve stratejik etkisi 2024 verileriyle yeniden gündeme geldi. Reklam harcamaları yoluyla yaklaşık 158 milyar liranın yurt dışına aktarıldığı belirtilirken, dijital platformların denetimi, veri güvenliği ve yerli medya üzerindeki etkileri tartışma konusu oldu.
Reklam gelirlerinde yurt dışı ağırlığı
Uzman değerlendirmelerine göre X, Meta, Google ve TikTok gibi yabancı dijital platformlar, Türkiye’de önemli reklam gelirleri elde etmesine rağmen yerel yatırım ve istihdam konusunda sınırlı katkı sağlıyor. 2024 yılında dijital reklamlara yönelen harcamaların büyük bölümü bu platformlara aktarılırken, bu durum yerli ve ulusal medyanın gelir kaybı yaşamasına neden oldu.
Söz konusu gelir transferinin, yalnızca ekonomik değil; içerik bağımsızlığı ve kültürel egemenlik açısından da riskler barındırdığı ifade ediliyor.
Kritik veri ve güvenlik tartışmaları
Dijital platformların topladığı kullanıcı verileri de gündemin önemli başlıkları arasında yer alıyor. “Big data” kapsamında milyonlarca kullanıcıya ait arama geçmişi, izleme alışkanlıkları, konum bilgileri ve davranışsal verilerin yabancı şirketler tarafından depolandığı belirtiliyor.
Uzmanlar, bu verilerin reklam teknolojileri başta olmak üzere siyasi ve istihbari amaçlarla kullanılabildiğine dikkat çekiyor. Dijital platformların büyük ölçüde denetim dışı faaliyet göstermesi, dezenformasyonun yayılmasını kolaylaştırdığı yönünde eleştirileri de beraberinde getiriyor.
Uluslararası örnekler ve düzenleme ihtiyacı
Avustralya, Kanada ve Fransa gibi ülkelerde, dijital platformların haber içeriklerinden elde ettiği gelirden yayıncılara pay vermesini zorunlu kılan düzenlemeler bulunuyor. Türkiye’de de benzer modellerin gündeme alınabileceği ifade ediliyor.
Bu kapsamda RTÜK, BTK ve Rekabet Kurumu’nun ortak bir çerçeve oluşturabileceği, algoritma şeffaflığı ve veri akışının denetlenmesine yönelik adımların önem taşıdığı vurgulanıyor.
Yerli medya ve uzun vadeli politika arayışı
Reklam gelirlerinin dijitale kayması, geleneksel medya kuruluşlarının gelirlerini ve istihdam olanaklarını sınırlıyor. Uzman görüşlerine göre, yerli medya ve dijital girişimlerin desteklenmesi, alternatif platformların geliştirilmesi ve veri egemenliğinin güçlendirilmesi uzun vadeli politika başlıkları arasında yer alıyor.
Dijital platformlara yönelik düzenlemelerde, yasaklayıcı adımlar yerine denetim, alternatif üretimi ve veri güvenliğini esas alan bir yaklaşımın öne çıktığı belirtiliyor.
