Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun (YHGK) tarım Bağ-Kur tescilinde tevkifat makbuzunu yeterli sayan kararı, 8 Eylül 1999 öncesinde ürün bedelinden prim kesintisi yapılmış yüz binlerce çiftçiye Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinden faydalanma imkânı sunuyor. Karar, sigorta girişi 1999 sonrasında görünen ancak elinde daha eski tarihli kesinti makbuzu bulunan tarım emekçilerinin geriye dönük hizmet tespiti taleplerinde belirleyici emsal niteliği taşıyor. Davanın temeli, bir çiftçinin 1994 yılında özel bir şirkete sattığı 3.500 kilo pamuğun bedelinden yapılan prim kesintisine dayanıyor.
İlk Derece Mahkemesi, sosyal güvenlik hakkının anayasal güvence altında olduğunu ve ürün bedelinden kesinti yapılmasının sigortalı olma iradesinin açık beyanı sayılacağını gerekçe göstererek 1994 sigortalılığını tespit etti. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kararı İstinaf'a taşıdı.
İstinaf ve Yargıtay çatışması
Bölge Adliye Mahkemesi (BAM), kesintiyi yapan şirketin parayı SGK kasasına aktarmadığı gerekçesiyle yerel mahkeme kararını bozdu ve geriye dönük hizmet tespitine yasal imkân olmadığını savundu. Dosya temyize giden Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, tevkifatın Kuruma intikal etmemesinin tarım Bağ-Kur tescili için engel oluşturmadığını belirterek BAM kararını "eksik inceleme" gerekçesiyle bozdu. BAM'ın direnmesi üzerine uyuşmazlık YHGK'nın önüne taşındı.
YHGK ise sigortalının "tahsilat memuru" olmadığını vurgulayan kararıyla son noktayı koydu. Kurul'a göre prim kesintisinin SGK'ya yatırılıp yatırılmadığını denetleme yükümlülüğü çiftçiye değil, denetim yetkisi yasayla kendisine verilmiş olan SGK'ya aittir. Kesintiyi yapıp yatırmayan şirket yetkilileri ise müştereken ve müteselsilen sorumlu tutuluyor.
Kararın kapsamı ve emsal değeri
Yargıtay'ın benzer içtihadı 2010'lu yıllarda hizmet tespit davalarında da ön plana çıkmış, işverenin bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemesinin sigortalı aleyhine yorumlanamayacağı ilkesi yerleşmişti; YHGK'nın güncel kararı bu çizgiyi tarım sigortalılığı özelinde pekiştiriyor. Manşetlerde öne çıkmayan kritik ayrıntı ise tarih eşiği: 8 Eylül 1999, EYT düzenlemesinin yaş şartsız emeklilik kapısını açtığı sınır tarih olduğundan, bu tarihten önce yapılmış her kesinti makbuzu doğrudan yaş muafiyeti anlamına geliyor.
Tarım Bağ-Kur sigortalısı sayısının 1990'lı yıllarda 1 milyonu aşan tabanına karşılık tescil eksikliklerinin yaygınlığı dikkate alındığında, kararın etki alanı yalnızca pamuk üreticileriyle sınırlı kalmıyor; fındık, tütün, çay, ayçiçeği gibi tevkifat uygulanan tüm ürün gruplarındaki üreticileri kapsama potansiyeli taşıyor. SGK'nın bu yöndeki taleplere idari aşamada nasıl yaklaşacağı, açılacak yeni hizmet tespit davalarının seyri ve emeklilik talep yoğunluğunun aktüeryal dengeye yansıması önümüzdeki dönemde izlenecek başlıklar arasında değerlendiriliyor.
