Şirketler yatırım için değil ayakta kalmak için borçlandı

Yılın ilk yarısında Türk bankacılık piyasasında sessiz ama derin bir kayma yaşandı: krediler, üretim ve yatırımdan tüketim ve nakit akışı yönetimine doğru yön değiştirdi. BDDK ve TÜİK verilerine dayanan analiz, ekonominin üretim ayağına açılan kredilerin reel olarak daralırken, şirketlerin en pahalı borçlanma kanalı olan kredili mevduat hesaplarında reel yüzde 20'lik bir patlama yaşandığını ortaya koyuyor.

Tablo, hem şirketlerin hem bireylerin "büyüme" yerine "ayakta kalma" moduna geçtiğini gösteriyor. BDDK'nın haftalık verilerine göre toplam kredi hacmi 26 Aralık'taki 22,9 trilyon liradan 26 Haziran'da 26,5 trilyon liraya çıktı; ancak ilk altı ayda TÜFE'nin yüzde 17,76 olduğu dikkate alındığında nominal yüzde 16'lık bu büyüme, bankacılık ve kredi piyasasında reel olarak yüzde 1,5'lik bir daralmaya karşılık geliyor.

Kredi kompozisyonu nasıl kaydı

Toplam hacimden çok, bileşenler arasındaki kayma önemli. İşletme sermayesi, yatırım ve proje finansmanı için kullanılan ticari ve diğer krediler yüzde 15,2 artışla enflasyonun altında kalarak reel yüzde 2,1 daraldı. KOBİ kredileri de reel yüzde 1'e yakın geriledi. Buna karşılık tüketici kredileri yüzde 17 ile enflasyona yakın büyürken, nakit akışını fonlamaya yarayan taksitli ticari krediler ve kart borçları enflasyonun üzerinde arttı.

Şirketleri kredili mevduata iten ne

Ticari kesimin KMH borç bakiyesi altı ayda 100 milyar liraya yakın artışla 306,9 milyar liraya ulaştı; cari yüzde 41,3'lük bu artış reelde yüzde 20'ye denk geliyor. KMH, bankacılık sistemindeki faizi en yüksek ama erişimi en kolay borçlanma kanalı. Şirketlerin bu kalemi rekor oranda büyütmesi, normal ticari kredilere ulaşamadıklarına ya da bürokratik onay sürecini bekleyecek vakitlerinin olmadığına işaret ediyor. Vadesi gelen çeklerin karşılıksız kalmasını önlemek, maaş ve faturaları ödemek gibi acil ihtiyaçlar şirketleri bu kanala yöneltiyor.

Bireyler neden karta yüklendi

Benzer refleks tüketici tarafında da görüldü. Bireysel kredi kartı borçları altı ayda yüzde 19,4 (reel yüzde 1,4) artışla 3,2 trilyon liraya ulaştı. Bu tablo, jeopolitik risk ve enflasyon psikolojisinin hâkim olduğu bir ortamda vatandaşın "önden yüklemeli tüketim" refleksine girdiğini, paranın değer kaybedeceği kaygısıyla harcamaları öne çektiğini gösteriyor.

Tekstilde dört yıllık küçülme nisanda tersine döndü

İçeriği Görüntüle

Taksitli ticari kredilerin yüzde 19,7 ile enflasyonun üzerinde büyümesinde bankaların tercihi de etkili oldu. Belirsizlik ortamında birkaç büyük şirkete devasa proje kredisi vermek yerine, riski bölmek için binlerce esnaf ve KOBİ'ye küçük tutarlı, taksitlere bağlanmış krediler açmayı yeğledikleri görülüyor.