İran Merkez Bankası Başkanı Abdolnasser Hemmati’nin 16 Ağustos’taki Bağdat ziyareti, iki ülke arasında yıllardır çözülemeyen tahsilat ve bankacılık sorunlarını yeniden gündeme taşıdı. Hemmati, Irak Ticaret Bakanı Mustafa Nizar al-Ani ile ticaret ve yatırım ilişkilerini, sınır geçişlerini ve bankacılık etkileşimini görüştü; ardından İranlı iş insanlarına ihracat gelirleri, gümrük tarifeleri ve müteahhitlerin ödenmemiş alacaklarının takip edileceğini söyledi. Gündemin finansal açıdan en kritik unsuru, İran’ın Irak’taki 500 milyon dolarlık kaynağını dolar cinsi teminat mektuplarına dayanak yapmayı öngören ve Irak Merkez Bankası onayı gerektiren teklif olmaya devam ediyor.
Bağdat görüşmelerinde tahsilat dosyası açıldı
Hemmati ile Irak Ticaret Bakanı al-Ani arasındaki görüşmede önceki ekonomik anlaşmaların uygulanması, iki ülke arasındaki ticaret ve yatırımın geliştirilmesi, bankacılık etkileşiminin artırılması ve sınır kapılarındaki işlemlerin hızlandırılması ele alındı. Hemmati aynı gün Irak’ta faaliyet gösteren İranlı ihracatçı, iş insanı ve müteahhitlerle de bir araya geldi; toplantıda ihracat gelirlerinin tahsili, gümrük tarifeleri ve tamamlanan projelerden kaynaklanan ödenmemiş alacaklar öne çıktı.
Ticaret cephesindeki zayıflama, finansman sorunlarının ağırlığını artırıyor. İran Gümrük İdaresi verilerine dayanan açıklamalara göre Irak’ın İran’dan ithalatı 2026’nın ilk çeyreğinde 2,3 milyar dolara geriledi. Bir yıl önce aynı dönemde 5,1 milyar dolar olan tutara göre düşüş yaklaşık yüzde 55 oldu.
500 milyon dolarlık model onay aşamasında
Hemmati, 27 Temmuz’da İran’ın Irak’taki kaynaklarından 500 milyon doların İranlı teknik ve mühendislik şirketlerinin Irak’taki projelerinde ihtiyaç duyduğu dolar cinsi banka teminatlarında kullanılmasına yönelik bir model üzerinde çalışıldığını açıklamıştı. Öneri, kaynağın İran’a doğrudan aktarılması yerine Irak’ta düzenlenecek garanti mektuplarına dayanak oluşturmasını öngörüyor.
İran tarafının açıkladığı çerçevede mekanizmanın devreye girmesi Irak Merkez Bankası’nın kabulüne bağlı. 16 Ağustos görüşmelerinin ardından mekanizmanın yürürlüğe girdiğini veya Irak Merkez Bankası’nın resmî onay verdiğini gösteren yeni bir karar açıklanmış değil.
Yaptırım riski ödeme kanallarını daraltıyor
İran ile Irak arasındaki bankacılık işlemlerinde ABD yaptırımları temel sınırlamalardan biri olmayı sürdürüyor. ABD Hazine Bakanlığına bağlı OFAC’ın İran yaptırımlarına ilişkin rehberine göre yaptırım kapsamındaki İran bankaları adına önemli işlemleri bilerek kolaylaştıran yabancı finans kuruluşları ikincil yaptırım riskiyle karşılaşabiliyor. ABD yargı alanına giren İran finans kuruluşlarına ait mal varlıkları ve bunlardaki çıkarlar da ilgili düzenlemeler kapsamında bloke edilebiliyor.
Bu yapı, İran’ın Irak’ta biriken ticari kaynaklarını klasik uluslararası bankacılık kanallarından kullanmasını zorlaştırıyor. Yerel teminat modelinin doğrudan fon transferi yerine Irak’taki proje yükümlülüklerine dayanak oluşturması, öneriyi klasik sınır ötesi transferden farklılaştırıyor; ancak işlemlerin yaptırım uyumu taraflara, bankalara ve işlem yapısına göre ayrıca değerlendirilmek zorunda.
OFAC’ın İran bağlantılı finansal ağlara yönelik yaptırımları da bankacılık riskinin güncelliğini koruduğunu gösteriyor. Endeks24’ün İran’ın gölge bankacılık ağına yönelik yaptırımlar haberinde, son tedbirlerin şirketler ve finansal aracılar üzerindeki kapsamı ayrıntılandırılmıştı.
Irak Merkez Bankası kararı belirleyici olacak
Bağdat temasları, tahsilat ve bankacılık başlıklarının siyasi gündemde tutulduğunu gösterse de 500 milyon dolarlık teminat planı açısından belirleyici adım henüz gelmedi. Irak Merkez Bankası’nın onayı verilirse İranlı teknik ve mühendislik şirketlerinin Irak projelerinde ihtiyaç duyduğu garanti mektuplarına erişim için yeni bir kanal açılabilecek. Onay çıkmadığı sürece mekanizma, İran tarafının açıkladığı bir finansman önerisi olarak kalacak.
