ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), İran’ın uluslararası finans sistemine erişiminde kullandığını söylediği kripto ve geleneksel döviz kanallarını aynı gün yayımlanan iki yaptırım paketiyle hedef aldı. 7 Ağustos tarihli açıklamada Shelbit Exchange ve Aban Tether ile Siavash Kayvanpour’un çok ülkeli şirket ağı yaptırım listesine alınırken, ayrı pakette Shahr Bank çevresindeki döviz büroları ve paravan şirketler de hedefe girdi. Washington, ağların yüz milyonlarca doları farklı ülkelerdeki hesaplar ve dijital varlıklar üzerinden taşıdığını, bazı fonların İran Devrim Muhafızları Ordusu (İDMO) bağlantılı aktörlere ulaştığını ileri sürüyor.
OFAC’ın iki açıklaması, Washington’ın İran’ın finansman kanallarını yalnız bankalar veya yalnız kripto platformları üzerinden değil, birbirine bağlanan bir ağ olarak ele aldığını gösteriyor. Kripto ayağında lisanssız veya sınırlı denetlenen platformlar, döviz ayağında ise İran bankaları adına dış hesaplara erişimi koordine eden ve Hazine Bakanlığının “rahbar” sistemi olarak tanımladığı şirketler öne çıkıyor. Her iki modelde de yabancı ülkelerde kurulan şirketler ve hesaplar, İran bağlantısını gizleyen ara katman olarak tarif ediliyor.
Kripto ayağında Shelbit ve Aban Tether
Hazine Bakanlığına göre İDMO’ya ait dijital varlık adreslerinden Shelbit adreslerine 1 milyon doların üzerinde kripto gönderildi; Shelbit adreslerinden İDMO bağlantılı adreslere ise 2 milyon doların üzerinde transfer yapıldı. Kayvanpour’un sahip olduğu veya kontrol ettiği adreslerden, ABD’nin 2 Haziran’da yaptırım listesine aldığı Nobitex’e 2 milyon doların üzerinde dijital varlık aktarıldığı da açıklandı. Aban Tether’in ise Nobitex, Wallex, Bitpin ve Ramzinex dahil daha önce yaptırım uygulanmış İranlı borsalarla milyonlarca dolarlık işlem gerçekleştirdiği belirtildi.
Shelbit dosyası, yaptırım kararından önce de inceleme altındaydı. Reuters’ın 31 Temmuz’da yayımladığı araştırma, borsanın 2 binden fazla Farsça çevrim içi kumar sitesiyle bağlantılı para akışlarında merkez görevi gördüğünü, İran Merkez Bankası bağlantılı en az 125 milyon dolarlık kriptoyu işlediğini ve Mayıs 2024’ten bu yana Shelbit bağlantılı adreslerden Binance’e en az 676 milyon dolar aktarıldığını bildirdi. İran’ın milyar dolarlık kripto ağına ilişkin Endeks24 dosyası da Nobitex üzerinden yaptırımların aşılmasında kullanılan dijital varlık kanallarının ölçeğine işaret etmişti.
Shelbit, 1 Ağustos’ta yeniden açılan internet sitesinde kara para aklama, terör finansmanı, yasa dışı kumar veya yaptırım aşma faaliyetlerine bilerek katıldığı yönündeki iddiaları reddetti ve Ocak 2026’da faaliyetlerini durdurduğunu savundu. Reuters ise önceki araştırmasında İDMO’nun Shelbit veya kumar ağını doğrudan kontrol edip etmediğini ve kriptonun önemli bölümünün nihai olarak nereye gittiğini belirleyemediğini açıkça kaydetti.
Döviz ağı paravan şirketlerle genişliyor
Aynı gün yayımlanan ikinci pakette OFAC, Shahr Bank’ın yurt dışındaki petrol gelirlerine erişiminde Farab Soroush Afagh Qeshm ve HMS Trading FZE gibi “rahbar” şirketlerinden yararlandığını ileri sürdü. Açıklamaya göre Dubai merkezli Titan Exchange ve Alps International, İran bankası adına farklı para birimlerinde transferler yürüttü; Alps International 2026 içinde yüz milyonlarca dolarlık işlemi mümkün kıldı. OFAC ayrıca Hong Kong merkezli Oviedo Overseas Company Limited ile Singapur merkezli Cailafang Pte. Ltd. gibi şirketlerin ödeme talimatlarında kullanıldığını belirtti.
Hazine Bakanlığı, 7 Ağustos paketini 2026’da İran’ın gölge bankacılık sistemini hedef alan sekizinci OFAC adımı olarak tanımladı. Böylece yıl içindeki yaptırımlar döviz büroları, bankalar adına çalışan ön şirketler, büyük finansörler, ithalatçı ve ihracatçılar ile dijital varlık borsalarını aynı baskı çerçevesinde topladı.
Yaptırım kararlarının doğrudan sonucu, listelenen kişi ve kuruluşların ABD’de bulunan veya ABD’li kişilerin kontrolündeki malvarlıklarının bloke edilmesi. OFAC’ın yüzde 50 kuralı uyarınca, yaptırım uygulanan kişilerin doğrudan veya dolaylı olarak toplam yüzde 50 ve üzerinde sahip olduğu şirketler de bloke edilmiş sayılıyor. ABD kişileriyle veya ABD finans sistemi üzerinden yapılacak işlemler genel olarak yasaklanırken, belirli önemli işlemleri kolaylaştıran yabancı finansal kuruluşlar ikincil yaptırım riskiyle karşılaşabiliyor.
7 Ağustos’taki yaptırım dalgası, kripto transferleri ile geleneksel döviz ve paravan şirket ağlarını aynı finansman baskısı çerçevesinde bir araya getiriyor. Ancak ağların kontrol yapısına ilişkin bütün ayrıntılar bağımsız olarak doğrulanmış değil. Shelbit hakkındaki doğrudan İDMO kontrolü Reuters tarafından teyit edilemezken, Hazine Bakanlığının Shahr Bank ve bağlantılı şirketlere yönelik suçlamaları da ABD makamlarının yaptırım tespitlerine dayanıyor.
