Mart ayında açıklanan dış ticaret verileri, jeopolitik gerilimin ekonomik etkilerinin somutlaşmaya başladığını ortaya koydu. Genel Ticaret Sistemi’ne göre ihracat geçen yılın aynı ayına kıyasla %6,4 azalırken, ithalat %8,2 arttı. Bu gelişmeyle birlikte dış ticaret açığı ocak ve şubat aylarındaki 8,4 ve 9,1 milyar dolar seviyelerinden martta 11,2 milyar dolara yükseldi.
İhracattaki daralma özellikle imalat sanayi kaynaklı oldu. Toplam ihracatın yaklaşık %94’ünü oluşturan imalat sanayi ürünlerinde düşüş %6,8’e ulaşırken, düşük teknolojili ürünlerdeki %15,2’lik gerileme dikkat çekti. Bu segmentte yaşanan kaybın, kısmen hazır giyim sektöründeki yapısal zayıflıktan, kısmen de savaşın bölgesel talep üzerindeki etkisinden kaynaklandığı değerlendiriliyor.
Ortadoğu pazarında sert daralma
İhracatın bölgesel dağılımı, savaşın etkisini daha net ortaya koyuyor. Avrupa Birliği’ne yapılan ihracat %4,4 gerilerken, Yakın ve Orta Doğu ülkelerine ihracatta düşüş %21,1’e ulaştı. Bu oran, yılın ilk iki ayında kaydedilen %11,8’lik gerilemenin belirgin şekilde üzerinde. Bölgesel gerilimlerin ticaret akışını doğrudan etkilediği gözlemleniyor.
İthalat tarafında ise artışın ana kaynağı ara mallar oldu. Toplam ithalat içinde yaklaşık %70 paya sahip olan ara malı ithalatı martta %11,2 yükseldi. Bu artışta hem petrol fiyatlarının 80–90 dolar bandına çıkması hem de sanayi işletmelerinin olası arz kesintilerine karşı stok artırması etkili görülüyor.
Enerji fiyatları yeni risk alanı oluşturuyor
Petrol fiyatlarındaki yükselişin önümüzdeki aylarda dış ticaret dengesi üzerindeki baskıyı artırması bekleniyor. Hürmüz Boğazı’nda süren gerilim ve arz riskleri nedeniyle Brent petrol fiyatı 110 dolar seviyelerine yaklaşırken, uluslararası analizlerde fiyatların yaz aylarında 130–150 dolar bandına çıkabileceği öngörülüyor.
Turizm gelirlerindeki sınırlı artış ise cari açığı dengelemede yetersiz kalıyor. Mart ayında turizm gelirleri yıllık bazda sadece sınırlı artış göstererek yaklaşık 3,1 milyar dolar seviyesine yükseldi.
Piyasa etkisi
İhracatta daralma ve ithalatta hızlanan artış, dış ticaret açığını büyüterek döviz talebi üzerinde baskı yaratıyor. Enerji fiyatlarındaki yükselişle birlikte cari açıkta genişleme eğiliminin önümüzdeki aylarda belirginleşmesi bekleniyor.
Projeksiyonlar, enerji fiyatları ve ticaret dengesi üzerinden makro baskının artacağını gösteriyor.
ANALİZ:
2026’nın ilk çeyreğinde dış ticaret verilerinde gözlenen bozulma, jeopolitik risklerin makroekonomik dengeler üzerindeki etkisini net biçimde ortaya koyuyor. İhracatta düşüş ve ithalatta artışın aynı anda gerçekleşmesi, dış ticaret açığını genişleten en kritik kombinasyonlardan biri olarak öne çıkıyor. Bu yapı, özellikle enerji ithalatına bağımlı ekonomilerde cari dengeyi hızlı şekilde bozma potansiyeli taşıyor.
Makro çerçevede en belirleyici unsur enerji fiyatları. Petrol fiyatlarının 100 doların üzerine yerleşmesi ve daha yüksek seviyelere yönelme riski, ithalat faturasını doğrudan artırıyor. Bu durum yalnızca dış ticaret açığını değil, aynı zamanda üretim maliyetleri üzerinden enflasyonu da yukarı çekiyor. Kur üzerindeki baskı ise bu iki kanalı besleyen üçüncü bir risk faktörü olarak devreye giriyor.
Sektörel kırılımda en dikkat çekici zayıflık düşük teknolojili ihracat kalemlerinde görülüyor. Bu segmentin toplam ihracat içindeki yüksek payı, dış talepteki daralmanın genel ihracat performansını aşağı çekmesine neden oluyor. Orta Doğu pazarındaki sert daralma ise jeopolitik risklerin ticaret kanalıyla ekonomiye ne kadar hızlı yansıdığını gösteriyor.
Senaryo analizinde ana görünüm, petrol fiyatlarının yüksek seyrettiği ve dış ticaret açığının kademeli olarak genişlediği bir patikaya işaret ediyor. Olumlu senaryoda enerji fiyatlarında gevşeme ve bölgesel gerilimin azalmasıyla dış dengede sınırlı toparlanma mümkün. Olumsuz senaryoda ise petrol fiyatlarının 130 dolar ve üzerine çıkması, dış ticaret açığında keskin genişleme ve kur üzerinde belirgin baskı yaratabilir.
Riskler arasında enerji arz kesintisi, bölgesel ticaret akışlarının bozulması ve kur oynaklığı öne çıkarken; fırsat tarafında alternatif enerji kaynaklarına yönelim ve ihracat pazarlarının çeşitlendirilmesi dikkat çekiyor. Kısa vadede veri akışı ve petrol fiyatları belirleyici olacak. Orta vadede ise dış dengeyi şekillendirecek ana unsur enerji maliyetlerinin kalıcılığı olacak.
ENDEKS24 ANALİZ MASASI
Enerji şoku ve dış denge riskiŞeffaflık ve Metodoloji Beyanı:
Küçük yatırımcıyı koruma ve doğru bilgilendirme misyonumuz kapsamında; bu analiz Endeks24 Analiz ve Araştırma Kurulu denetiminde, rasyonel metodolojilerle hazırlanmıştır. Kurul yapımız ve analiz ilkelerimiz hakkında detaylı bilgi için: https://www.endeks24.com/analiz-ve-arastirma-kurulu
Yasal Uyarı:
Bu içerik yatırım danışmanlığı kapsamında değildir; yatırım kararları için lisanslı aracı kurumlara ve yatırım danışmanlarına başvurulması önerilir.
