Yarım yüzyıldır Irak ham petrolünü Akdeniz kıyısındaki Ceyhan'a taşıyan boru hattının geleceği, Bağdat ile Ankara arasındaki müzakere masasına sıkıştı. Irak hükümeti, mevcut anlaşmanın 27 Temmuz 2026'daki bitiş tarihinden önce yeni bir metinde uzlaşabilmek için Türkiye'den ek süre istedi.
Bağdat masada zaman kazanmak istiyor
Irak Devlet Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO) Genel Müdürü Ali Nizar, şirketin resmi internet sitesinden yaptığı açıklamada, Irak'ın Kerkük-Ceyhan hattını düzenleyen anlaşmanın en az bir yıl uzatılmasını talep ettiğini bildirdi. Nizar'a göre bu adım, ihracat güzergâhını kapsayacak yeni anlaşmaya ilişkin görüşmelere ek zaman tanımayı amaçlıyor.
Onlarca yıllık geçmişe sahip Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması'nın 27 Temmuz 2026'da yürürlükten kalkması bekleniyor. Türkiye, 1973'te imzalanan anlaşmadan çekilme kararını geçen yıl yayımladığı Cumhurbaşkanı Kararı ile almıştı. İki başkent ise yeni anlaşma taslağı üzerindeki görüşmeleri sürdürüyor.
Kapasite ile gerçeklik arasındaki uçurum
Hat, son yıllarda taşıdığı petrolün çok üzerinde bir kapasiteye sahip. Kâğıt üzerinde günde yaklaşık 1,5 milyon varil taşıyabilecek boru hattından geçmiş yıllarda gerçekleşen reel akış çoğu zaman 500 bin varil bandında kaldı. Ankara'nın yeni anlaşma görüşmelerinde dile getirdiği başlıca itirazlardan biri de Irak'ın bu asgari hacme ulaşamaması.
Boru hattı, 2023'teki uluslararası tahkim kararının ardından fiilen kapalı durumda. Irak bu süreçte ihracatını ağırlıklı olarak güney limanlarına kaydırdı; ancak Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik riskleri bu güzergâhı da kırılgan hale getirdi.
Yeni bir anlaşma sağlanmadan, Hürmüz'e alternatif tek boru hattı kapalı kalma riski taşıyor.
Enerji analistleriGüney limanları yükü omuzluyor
Nizar, haziran ayının başından bu yana güney limanlarından 12 milyon varil ham petrol ihraç edildiğini de belirtti. Bağdat, bir yandan Suriye ve Ürdün üzerinden alternatif çıkış rotaları ararken, diğer yandan Kerkük-Ceyhan hattını yeniden devreye almanın yollarını zorluyor.
Türkiye tarafının yeni anlaşmada tarife artışı, bağlayıcı asgari hacim taahhüdü ve bölgesel ulaşım projelerine katılım gibi başlıklar üzerinde durduğu belirtiliyor. Tarafların 27 Temmuz'a kadar uzlaşıp uzlaşamayacağı ise henüz netleşmiş değil.
Irak'ın uzatma talebi, iki başkentin de masada kalmak istediğine işaret ediyor. Anlaşmanın süresiz biçimde sona ermesi Bağdat açısından Hürmüz'e bağımlılığın artması, Ankara açısından ise transit gelirinin ve bölgesel enerji merkezi konumunun zayıflaması anlamına geliyor. Bir yıllık ek süre talebi, tarafların kısa vadede köprüleri atmak yerine pazarlık penceresini açık tutma tercihi olarak okunabilir.
Belirleyici soru, yeni metnin tarife, asgari hacim ve yatırım taahhütleri başlıklarında dengeyi nasıl kuracağı. Türkiye'nin daha yüksek tarife ve bağlayıcı hacim beklentisi ile Irak'ın esnek ve düşük maliyetli bir çerçeve arayışı arasındaki açı, görüşmelerin 27 Temmuz'a yetişip yetişmeyeceğini tayin edecek temel etken olarak öne çıkıyor.
Şeffaflık ve Metodoloji Beyanı: Küçük yatırımcıyı koruma ve doğru bilgilendirme misyonumuz kapsamında, bu analiz Endeks24 Analiz ve Araştırma Kurulu denetiminde, rasyonel metodolojilerle hazırlanmıştır. Kurul yapımız ve analiz ilkelerimiz hakkında detaylı bilgi için Analiz ve Araştırma Kurulu sayfamızı inceleyebilirsiniz.
