Türkiye'de yerel iklim politikaları, yeni yönetmelikle doğrudan yatırım programlarına bağlanacak. Her il kendi sera gazı envanterini ve iklim risklerini çıkaracak; çatı güneş enerjisi, bina verimliliği, elektrikli ulaşım ve düşük karbonlu altyapı gibi eylemler için tahmini bütçe, uygulama takvimi ve olası finansman kaynakları planlama aşamasında belirlenecek.
4 Ağustos'ta yürürlüğe giren Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik, bugüne kadar belediyelerin farklı yöntemlerle hazırladığı yerel iklim planlarını ortak bir çerçeveye taşıyor. İklim Kanunu çerçevesinde her il için yerel eylem planı hazırlanması ve sürecin vali başkanlığındaki koordinasyon kurullarıyla yürütülmesi öngörülüyor.
Bütçe ve finansman kaynağı baştan belirlenecek
Yeni sistemde yerel iklim planları yalnız hedef ve eylem listesi olarak kalmayacak. Her projenin tahmini bütçesi, sorumlu kurumu, uygulama takvimi ve olası finansman kaynağı planlama aşamasında yazılacak. Bu yapı özellikle belediye binalarında enerji verimliliği, çatı GES, elektrikli belediye araçları, toplu taşıma yatırımları ve atıktan enerji üretimi gibi projelerin teknik ve mali çerçevesinin birlikte kurulmasını sağlayacak.
Düzenleme doğrudan yeni bir finansman fonu oluşturmuyor. Belediyelerin ulusal destek programları, İller Bankası kaynakları, uluslararası finans kuruluşları, iklim fonları ve hibe programlarına sunabileceği proje portföylerinin daha ölçülebilir hale gelmesi hedefleniyor. Finansman erişimi açısından asıl değişiklik, yatırım ihtiyacının emisyon azaltımı ve enerji tasarrufu göstergeleriyle birlikte tanımlanması olacak.
Her ilin emisyon kaynağı ayrı hesaplanacak
İl bazında hazırlanacak sera gazı envanterleriyle emisyonların hangi sektör ve faaliyetlerden kaynaklandığı tespit edilecek. Binalar, ulaşım, sanayi ve atık başta olmak üzere enerji tüketimleri ayrı değerlendirilecek; enerji verimliliği yatırımlarına ihtiyaç duyulan alanlar ile yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılabileceği bölgeler planlara girecek.
İklim politikalarının enerji, ulaşım, sanayi, tarım, su yönetimi, şehircilik ve yatırım kararlarıyla birlikte ele alınması öngörülüyor. Böylece yerel planların yalnız çevre birimlerinin sorumluluğunda kalan belgeler yerine, il düzeyinde kurumlar arası yatırım programlarına dönüşmesi amaçlanıyor.
2026'da kurullar, 2027'de yatırım listeleri
İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurullarının 31 Aralık 2026'ya kadar valilerin başkanlığında belediyeler, kamu kurumları, üniversiteler, meslek kuruluşları ve diğer ilgili paydaşların katılımıyla kurulması planlanıyor. İlk Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları 2028-2032 dönemini kapsayacak ve 31 Aralık 2027'ye kadar karara bağlanacak.
Takvime göre 2026'da kurumsal yapılanma, ekiplerin oluşturulması ve veri hazırlıkları öne çıkacak. 2027'de ise sera gazı envanterleri ile iklim risk değerlendirmeleri hazırlanarak hedefler, eylemler, sorumlu kurumlar, bütçeler ve finansman kaynakları belirlenecek. Karara bağlanan planlar E-YİDEP sistemine aktarılacak ve İklim Portal üzerinden kamuoyuyla paylaşılacak.
Enerji yatırımlarının performansı yıllık izlenecek
Planların uygulanması sonrasında belediyeler bir önceki yıl hayata geçirilen eylemleri ve sonuçlarını her yıl 30 Haziran'a kadar E-YİDEP sistemine girecek. İl sera gazı envanterleri de düzenli olarak güncellenecek; İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları yıllık sonuçları değerlendirerek raporlarını 31 Ekim'e kadar sisteme aktaracak.
İzleme göstergeleri arasında kurulan güneş enerjisi kapasitesi, yenilenebilir kaynaklardan üretilen enerji, belediye binalarındaki tüketim azalması, elektrikli veya düşük emisyonlu araç sayısı, toplu taşıma kullanım oranı, yıllık enerji tasarrufu, azaltılan sera gazı emisyonu ve yatırımların gerçekleşme durumu yer alacak. Bu göstergeler, yerel iklim yatırımlarının yalnız bütçe harcamasıyla değil, ölçülebilir enerji ve emisyon sonuçlarıyla takip edilmesini sağlayacak.
Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi açısından yerel planlar, ulusal hedeflerin il düzeyinde somut yatırım listelerine çevrildiği ana araçlardan biri olacak. Endeks24'te daha önce İklim Kanunu'nun Meclis aşamasındaki çerçevesi ele alınmıştı; yeni yönetmelik bu çerçevenin yerel uygulama takvimini netleştiriyor.
