Kazakistan'ın petrol ihracatının ana omurgasını oluşturan Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu sisteminde temmuzdan bu yana yaşanan kesintiler, Astana'yı Rusya'nın Karadeniz kıyısındaki Novorossiysk terminaline bağımlılığı azaltacak seçenekleri öne almaya itti. Kazakistan Enerji Bakanlığı 10 Ağustos'ta Interfax-Kazakistan'a, Bakü-Tiflis-Ceyhan, Bakü-Supsa ve Hazar Denizi üzerinden Azerbaycan transitinin ek ihracat rotaları olarak değerlendirildiğini bildirdi. Bakanlık, Atyrau-Samara hattındaki sevkiyatın ve Çin yönündeki arzın da artırıldığını açıkladı.
BTC seçeneği Kazak petrolünün önce Hazar üzerinden Azerbaycan'a, ardından Gürcistan ve Türkiye üzerinden Ceyhan'a taşınmasını sağlıyor. Bu koridor Novorossiysk'e uzanan CPC hattından farklı bir çıkış noktası sunarken, Bakü-Supsa seçeneği Gürcistan'ın Karadeniz kıyısına ulaşıyor. Astana'nın gündemine aldığı rotalar, tek bir terminaldeki güvenlik ve operasyon sorunlarının ihracat zincirinin tamamına yayılmasını sınırlama arayışının parçası.
Karadeniz'deki kesintiler, bölgesel enerji akışları açısından Kazakistan'ın rota çeşitlendirme ihtiyacını daha görünür hale getirdi. Bakanlığın açıklaması, alternatif hatların değerlendirildiğini ortaya koyuyor ancak CPC'nin kısa vadede tamamen ikame edileceğine ilişkin bir karar içermiyor.
CPC kesintileri temmuzda ihracatı aşağı çekti
Reuters'ın sektör kaynaklarına dayandırdığı verilere göre CPC üzerinden temmuz ayındaki petrol yüklemeleri İHA saldırıları ve güvenlik kaynaklı duruşların etkisiyle yüzde 20'den fazla geriledi. Kayıp yaklaşık günlük 400 bin varil olarak hesaplanırken, yüklemeler 1,2-1,3 milyon varil bandına indi. Ağustosun ilk günlerinde de sevkiyatların 1,1-1,2 milyon varil civarında kaldığı bildirildi.
CPC, Kazakistan'ın Tengiz, Kaşagan ve Karaçaganak gibi büyük sahalarından çıkan petrolün başlıca dış pazar koridoru. Bu nedenle Novorossiysk çevresindeki her uzun süreli duruş, yalnız Kazak üreticileri değil, ülkedeki projelerde pay sahibi Chevron, ExxonMobil, Shell ve Eni gibi uluslararası şirketleri de doğrudan lojistik riskle karşı karşıya bırakıyor.
BTC hattı zaten çeşitlendirme planının parçasıydı
Türkiye rotası Astana açısından yeni bir güzergah değil. Reuters'ın Haziran 2024 tarihli haberine göre KazMunayGas ile SOCAR, Kazak petrolünün BTC üzerinden taşınmasını kademeli olarak yıllık 2,2 milyon tona çıkarma konusunda anlaşmış, iki taraf daha yüksek transit hacimleri için de görüşmeler yürütmüştü. Son CPC aksamaları, daha önce kademeli çeşitlendirme aracı olarak görülen hattın stratejik önemini artırdı.
Buna karşın alternatif koridorların taşıma kapasitesi, Hazar geçişi ve terminal lojistiği CPC'nin mevcut hacmini bir anda devralabilecek ölçekte değil. Kazakistan'ın 10 Ağustos açıklaması bu nedenle tam bir rota değişikliğinden çok, Rusya üzerinden yapılan sevkiyata bağımlılığı azaltacak ilave kanalların genişletilmesine dönük bir seçenek setine işaret ediyor.
