Yatırımcı Tazmin Merkezi fiyat kaybını karşılamıyor

Yatırımcı Tazmin Merkezi'nin (YTM) bir yatırımcıya ödeyebileceği tutarın 2026 yılındaki üst sınırı 2.065.145 lira. Güvence, Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) hakkında tazmin kararı verdiği aracı kurum ve bankaların yatırımcıya teslim edemediği nakit ve sermaye piyasası araçlarını kapsıyor. Piyasadaki fiyat hareketlerinden doğan zarar bu kapsamın dışında.

Yatırım fonlarındaki tasfiye kararları ve bir aracı kurumun faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması, merkezin hangi durumda devreye girdiği sorusunu gündeme taşıdı. Aşağıdaki bilgiler merkezin kendi internet sitesindeki açıklamalara, üye listesine ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na dayanıyor.

Merkez hangi durumda devreye giriyor

YTM, kendi tanımıyla, yatırım kuruluşlarının yatırım hizmet ve faaliyetinden kaynaklanan nakit ödeme veya sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüklerini yerine getirememesi halinde SPK'nın aldığı tazmin kararını uygulamak üzere kurulmuş, kamu tüzel kişiliğine sahip bir kuruluş. Merkezi SPK yönetiyor ve temsil ediyor.

Sürecin ön koşulu SPK'nın tazmin kararı. Kanunun 82. maddesine göre Kurul, bir yatırım kuruluşunun bu yükümlülüklerini yerine getiremediğini ya da kısa sürede getiremeyeceğini tespit ederse yatırımcıların tazminine karar veriyor; karar tespitten itibaren üç ay içinde alınıyor. Bankalarda mevduat ve katılım fonu sayılan yükümlülükler bu hükümlerin dışında tutuluyor.

Neyi kapsıyor, neyi kapsamıyor

Merkezin "Koruma Kapsamı" sayfasında Kanunun 84. maddesine dayanılarak tazminin kapsamı, yatırım kuruluşu tarafından yatırımcı adına saklanan veya yönetilen nakit ödeme veya sermaye piyasası araçlarının teslim yükümlülüklerinin yerine getirilmemesinden kaynaklanan talepler olarak tanımlanıyor.

Aynı metinde kapsam dışı kalan durum da açıkça yazılı: "Yatırımcıların yatırım danışmanlığı veya piyasadaki fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararları tazmin kapsamında değildir."

Tazmin kararı verilen kuruluşun yönetim kurulu üyeleri, yöneticileri, yüzde 5 ve üzerinde paya sahip ortakları ile bu kişilerin eşleri ve yakın hısımları, aynı gruptaki diğer şirketler ve kuruluşun mali sıkıntıya düşmesinde sorumluluğu bulunanlar da tazmin edilmiyor.

2026 sınırı 2.065.145 lira

Kanunda hak sahibi her yatırımcı için azami tazmin tutarı 100 bin lira olarak belirlenmiş durumda ve bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılıyor. Merkezin yayımladığı tabloya göre sınır 2025'te 1.645.665 lira iken 2026'da yüzde 25,49 artışla 2.065.145 liraya çıktı. Tutar 2014'teki 103.930 liranın 19,9 katı.

Sınır, hesap sayısına, türüne ve para birimine bakılmaksızın bir yatırımcının aynı kuruluştan olan taleplerinin tümünü kapsıyor. Kanun, SPK'nın teklifi üzerine toplam tutarın beş katına kadar artırılmasına da imkân tanıyor.

Üye listesinde 71 aracı kurum, 57 banka var

Kanun uyarınca bütün yatırım kuruluşlarının giriş aidatı ödeyerek merkeze katılması zorunlu. Merkezin Ağustos 2026 tarihli üye listesinde 128 kuruluş bulunuyor. Bunların 71'i aracı kurum, 57'si banka. Aracı kurumların 66'sı faal, 5'i geçici durdurma statüsünde görünüyor.

Listede portföy yönetim şirketi yer almıyor. Kanunun 3. maddesi yatırım kuruluşunu aracı kurumlar ile yatırım hizmeti ve faaliyetinde bulunmak üzere esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumları ve bankalar olarak tanımlıyor; portföy yönetim şirketleri ise Kanunda ayrı bir bentte sayılıyor.

Yatırım fonları için Kanunda ayrı bir koruma düzeni öngörülüyor. 53. maddeye göre fonun malvarlığı, portföy yönetim şirketinin ve portföy saklama hizmetini yürüten kuruluşun malvarlığından ayrı tutuluyor; fon malvarlığının tasfiyesi durumunda yalnızca katılma payı sahiplerine ödeme yapılabiliyor.

Fonlardaki ara ödeme ayrı bir mekanizma

SPK'nın 30 Eylül'de aldığı kararla tasfiyedeki fonlarda yatırımcı başına 1 milyon liraya kadar ara ödeme yapılıyor. Bu ödeme, yatırımcının tasfiye sonucunda hak kazanacağı tutara mahsuben gerçekleştiriliyor. Kararda Yatırımcı Tazmin Merkezi'ne atıf bulunmuyor.

SPK aynı gün Tera Yatırım Menkul Değerler AŞ'nin sermaye piyasası faaliyetlerini geçici olarak durdurdu. Kurulun bültenlerinde bu kuruluşa ilişkin bir tazmin kararı yer almıyor; merkezin duyurular bölümünde de bir tazmin ilanı bulunmuyor. Üye listesi ağustos tarihli olduğu için Tera Yatırım listede faal görünüyor.

Fonlara ilişkin soruşturmada aralarında Tera Yatırım Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen'in de bulunduğu isimler tutuklandı. İddialar yargı kararıyla kesinleşmiş değil.

Bugüne kadarki tek örnek 2016'da

Merkezin "Yatırımcı Tazmin İşlemleri" sayfasında yer alan tek süreç Toros Menkul Kıymetler'e ait. SPK bu aracı kurumun yatırımcılarının tazminine ve kurumun tedrici tasfiyesine 8 Ocak 2016'da karar verdi. Alacaklılar cetveli 4 Ekim 2016'da kabul edildi, tazmin süreci 24 Mayıs 2018'de kapatıldı.

Başvuru süresi bir yıl

SPK tazmin kararını merkeze bildirdiğinde merkez kararı ilan ediyor. Yatırımcılar taleplerini, hak sahipliğini gösteren belgelerle birlikte yazılı olarak merkeze iletiyor. Tazmin talebinde bulunma hakkı, kararın ilanından bir yıl sonra zamanaşımına uğruyor.

Merkez 4 Ekim'de yaptığı basın açıklamasında, malvarlığının korunmasına ilişkin hükmün yeni olmadığını, 30 Aralık 2012'den bu yana Kanunda yer aldığını duyurmuştu.