ENDEKS24 ANALİZİ

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 2025'te kestiği 2 milyar 710 milyon liralık idari para cezasının 8,3 milyon lirasını portföy yönetim şirketlerine uyguladı. Kurumun 2025 Faaliyet Raporu'na göre bu şirketlere yıl içinde 9 ceza kesildi; tutar toplamın yüzde 0,31'ine karşılık geliyor. Aynı yıl yapılan 514 denetimin 5'i "kolektif yatırım kuruluşu" başlığında yer aldı.

SPK bugün yaptığı açıklamada, şüpheli fonlarla ilgili Borsa İstanbul'dan gelen uyarıların dikkate alınmadığı iddiasını reddetti ve yaptırım toplamlarını paylaştı. Kurulun açıklamasına göre 2025'te toplam 2 milyar 741 milyon lira, 2026'nın ilk dokuz ayında 948 milyon lira idari para cezası uygulandı; 2025'te 152, bu yılın başından beri 174 kişi hakkında suç duyurusunda bulunuldu. Bu yılki suç duyurularının 96'sı fonlarla ilgili işlemlerden kaynaklandı.

Açıklama toplamları veriyor, cezaların kime kesildiğini ve denetimlerin hangi alanda yapıldığını vermiyor. Endeks24, bu kırılımı Kurulun kendi faaliyet raporlarından derledi.

Cezanın yüzde 92'si gerçek kişilere kesildi

2025 Faaliyet Raporu'ndaki tabloya göre SPK geçen yıl 312 idari para cezası uyguladı; toplam tutar 2 milyar 709,8 milyon lira. Bunun 2 milyar 504,8 milyon lirası, yani yüzde 92,4'ü 171 cezayla gerçek kişilere kesildi. Aracı kurumların da içinde olduğu yatırım kuruluşlarına 78 cezayla 156 milyon lira, halka açık ortaklıklara 43 cezayla 25 milyon lira ceza uygulandı.

Portföy yönetim şirketlerine kesilen 9 cezanın toplamı 8 milyon 282 bin 876 lira. Kolektif yatırım kuruluşları satırında ise 3 ceza ve 557 bin 645 lira yer alıyor. Bir yıl önce portföy yönetim şirketlerine 3 cezayla 2,9 milyon lira ceza kesilmişti.

Toplam ceza tutarı 2025'te bir önceki yılın 3,1 katına çıktı. 2024'te 330 cezayla 865,5 milyon lira ceza uygulanmıştı.

Altı yılda portföy şirketlerine 25 ceza

Faaliyet raporlarındaki aynı tablo geriye doğru okunduğunda, 2020 ile 2025 arasındaki altı yılda portföy yönetim şirketlerine toplam 25 ceza kesildiği görülüyor. Tutar 16,6 milyon lira. Aynı dönemde SPK'nın uyguladığı bütün idari para cezalarının toplamı 4 milyar 346 milyon lira; portföy yönetim şirketlerinin payı yüzde 0,38.

SPK'nın idari para cezaları ve denetimleri, 2020-2025
Yıl Toplam ceza (milyon TL) Portföy şirketlerine ceza (adet) Portföy şirketlerine ceza (milyon TL) Kolektif yatırım kuruluşu denetimi Toplam denetim
2020 161,8 3 0,1 2 416
2021 241,3 6 4,3 7 294
2022 122,8 3 0,7 8 377
2023 244,9 1 0,2 6 378
2024 865,5 3 2,9 2 409
2025 2.709,8 9 8,3 5 514
Altı yıl 4.346,1 25 16,6 30 2.388
Kaynak: SPK 2020, 2021, 2023, 2024 ve 2025 faaliyet raporları. 2022 verileri 2023 raporunun karşılaştırma sütunundan alındı. Cezalar kesildikleri yıla yazılıyor.

514 denetimin 5'i kolektif yatırım kuruluşlarında

Raporun denetim tablosuna göre SPK 2025'te 514 denetim yaptı. En kalabalık başlıklar 127'şer denetimle piyasa dolandırıcılığı ve piyasa bozucu eylemler, 101 denetimle izinsiz sermaye piyasası faaliyeti oldu. Aracı kurum denetimi 59, kripto varlık hizmet sağlayıcı denetimi 54, bilgi suistimali denetimi 28 olarak kaydedildi.

Yatırım fonlarını ve yatırım ortaklıklarını kapsayan "kolektif yatırım kuruluşu" satırında 5 denetim var. Bu sayı 2024'te 2, 2023'te 6, 2022'de 8, 2021'de 7, 2020'de 2 idi. Altı yılda yapılan 2 bin 388 denetimin 30'u bu başlıkta toplandı.

Rapor, 5 denetimi hedefin tutturulması olarak değerlendiriyor. Stratejik plan bölümünde "Kolektif yatırım kuruluşu denetiminde hedefe (5) ulaşılmış" ifadesi yer alıyor. Aynı bölümde halka açık şirket denetimlerinin 29'dan 9'a gerilediği belirtiliyor ve bunun nedeni, izinsiz faaliyet şikâyetleri artarken "denetim yapabilir personel sayısında yüzde 6 azalma olması" ile MASAK ve Devlet Denetleme Kurulu gibi kurumların talebiyle yapılan denetimlere kaynak ayrılması olarak açıklanıyor.

Denetim sayısı, gözetimin tamamını göstermiyor. Rapora göre fonların ve yatırım ortaklıklarının portföy yapıları elektronik ortamda uzaktan izleniyor, portföy saklama kuruluşlarının raporları da inceleniyor. Portföy yönetim şirketlerinin yerinde denetiminin hangi satırda sayıldığı ise raporda yazmıyor.

Sektör aynı yıl yüzde 76 büyüdü

Rapora göre 2025 sonunda 88 portföy yönetim şirketi faaliyet gösteriyordu; bir yıl önce bu sayı 73'tü. Yönetilen portföy büyüklüğü yüzde 76 artarak 6 trilyon 904 milyar liradan 12 trilyon 145 milyar liraya çıktı. Portföyün yüzde 87,75'i yatırım fonları gibi kolektif yapılarda, kalanı bireysel portföy yönetiminde bulunuyor.

Suç duyurusunda iki ayrı rakam

SPK'nın bugünkü açıklamasında 2025'te 152 kişi hakkında suç duyurusunda bulunulduğu belirtildi. 2025 Faaliyet Raporu'nun "hakkında yaptırım uygulanan kişi sayısı" tablosunda ise aynı yıl için suç duyurusu satırında 481 kişi yer alıyor. Aynı tabloda bu sayı 2024 için 275, 2023 için 206.

İdari para cezasında da iki kaynak arasında fark var: açıklamada 2 milyar 741 milyon lira, raporda 2 milyar 709,8 milyon lira. İki rakam farklı tanım ya da kapsamla hesaplanmış olabilir; SPK fark için bir açıklama yapmadı.

Rapor ayrıca 2025'te Sermaye Piyasası Kanunu'nun 115. maddesi uyarınca savcılıklara 62 yazılı başvuru ve 8 suç ihbarı yapıldığını kaydediyor. Bu, dosya sayısını gösteriyor; kişi sayısından ayrı bir ölçü.

2026'nın dokuz ayı

SPK'nın açıkladığı 948 milyon lira, 2026'nın ilk dokuz ayında ayda ortalama 105 milyon liralık cezaya denk geliyor. Kurulun açıklamasındaki 2025 toplamına göre geçen yılın aylık ortalaması 228 milyon liraydı. Bu yıl kesilen cezaların ne kadarının portföy yönetim şirketlerine uygulandığı açıklanmadı.

Fonlara ilişkin süreç eylülde başladı. SPK 17 Eylül'de yedi portföy yönetim şirketinin TEFAS'taki fonlarını işleme kapattı ve bültende adı verilen fonların tasfiyesine karar verdi. Soruşturma sürüyor; Adalet Bakanı Akın Gürlek bugün 85 şüphelinin tutuklandığını açıkladı.

Rakamlar nasıl okunmalı

Faaliyet raporundaki cezalar, kesildikleri yıla yazılıyor; cezaya konu fiil daha önceki bir yılda işlenmiş olabilir. Rapor, gerçek kişilere kesilen cezaların ne kadarının fonlarla ilgili işlemlerden kaynaklandığını da vermiyor. Ceza ve denetim sayıları tek başına gözetimin yeterli ya da yetersiz olduğunu göstermiyor.