İSO 500 kapsamındaki sektör verileri, Türkiye sanayisinin iki önemli üretim kolunda sermayenin kâra dönüşme gücünün negatife indiğini ortaya koydu. Tekstil ürünleri imalatında özkaynak kârlılığı 2016'daki yüzde 10,9'dan 2025'te yüzde eksi 11'e, kimya sanayiinde ise yüzde 24,1'den yüzde eksi 5,8'e geriledi.
Sermaye getirisi eksiye döndü
-%11,0
-%5,8
%6,0
Gerileme yalnız özkaynak tarafıyla sınırlı kalmadı. Tekstilde satış kârlılığı 10 yılda yüzde 5,6'dan yüzde eksi 10,6'ya, aktif kârlılığı yüzde 3,6'dan yüzde eksi 4,4'e indi. Kimya sektöründe satış kârlılığı yüzde 13,3'ten yüzde eksi 3,1'e, aktif kârlılığı da yüzde 10,1'den yüzde eksi 2,3'e geriledi.
Üç kârlılık göstergesi birlikte bozuldu
| Sektör ve gösterge | 2016 | 2025 | Değişim |
|---|---|---|---|
| Tekstil · satış kârlılığı | %5,6 | -%10,6 | -16,2 puan |
| Tekstil · aktif kârlılığı | %3,6 | -%4,4 | -8,0 puan |
| Tekstil · özkaynak kârlılığı | %10,9 | -%11,0 | -21,9 puan |
| Kimya · satış kârlılığı | %13,3 | -%3,1 | -16,4 puan |
| Kimya · aktif kârlılığı | %10,1 | -%2,3 | -12,4 puan |
| Kimya · özkaynak kârlılığı | %24,1 | -%5,8 | -29,9 puan |
Kaynak: İstanbul Sanayi Odası, Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu çalışması
Rasyolardaki eş zamanlı bozulma, iki sektörün yalnız satış marjında değil, toplam varlıkların ve ortaklarca konulan sermayenin verimli kullanılmasında da kayıp yaşadığını gösteriyor. İSO 500 genelinde özkaynak kârlılığının aynı dönemde yüzde 16,2'den yüzde 6'ya inmesi, sektörel kaybın sanayinin genelindeki aşınmadan daha sert olduğunu ortaya koyuyor.
Tekstildeki kârlılık baskısı, üretimin maliyet avantajı bulunan ülkelere yönelmesiyle de birleşiyor. Sektörün dış pazardaki konumuna ilişkin Türk tekstilinin Mısır'a yönelişi, maliyet ve rekabet baskısının üretim coğrafyasını nasıl değiştirdiğine dair güncel bir başka gösterge sunuyor.
İSO 500 genelinde de getiri gücü zayıfladı
İSO 500 şirketlerinin satış kârlılığı 2016'daki yüzde 6,8 seviyesinden 2025'te yüzde 3,4'e gerilerken, aktif kârlılığı yüzde 6,2'den yüzde 2,9'a düştü. Özkaynak kârlılığındaki kayıp daha sert oldu ve oran yüzde 16,2'den yüzde 6'ya indi.
2021 ve 2022 yıllarında kur etkisi, güçlü dış talep ve fiyatlama imkânıyla görülen yüksek oranlar kalıcı olmadı. Finansman maliyetlerinin yükselmesi, iç ve dış talepteki zayıflama ile değerli TL'nin ihracatçı sektörler üzerindeki baskısı, 2024 ve 2025 sonuçlarında daha belirgin hale geldi.
İSO 500 verileri, sanayideki kârlılık sorununun yalnız dönemsel bir marj daralması olmadığını, bazı sektörlerde özkaynakların reel getiri üretme kapasitesini kaybettiğini ortaya koyuyor. Tekstil ve kimyada negatif rasyoların kalıcı hale gelmesi, yeni yatırım kararları ile mevcut üretim kapasitesinin korunması açısından temel risk başlığı olarak öne çıkıyor.
