Tüketim malı ithalatı, nisanda yıllık bazda yüzde 6,8 azalarak son 48 ayın en sert düşüşünü yaşadı. Ocak-nisan döneminde ithal tüketim yüzde 5,1 daralırken, dört aylık kayıp yaklaşık 1 milyar dolara ulaştı. İsrail-İran gerilimi, ateşkese rağmen süren belirsizlik ve TCMB'nin sıkı para politikası bileşik etki yarattı.
Yılın ilk ayında ithalat yüzde 5,4 düşüşle 3 milyar 763,1 milyon dolara, şubatta yüzde 2,2 düşüşle 4 milyar 146,1 milyon dolara geriledi. Fiili çatışmanın yaşandığı martta yüzde 5,3, nisanda ise yüzde 6,8'lik düşüş kaydedildi. Dört aylık toplam ithal tüketim 17 milyar 838 milyon dolara indi.
Savaş primi maliyet denklemini değiştirdi
İthalatçı için risk artık sadece USD/TRY paritesi değil. Navlun, sigorta, teslim süresi ve Hürmüz Boğazı kaynaklı tedarik güvenliği maliyetleri tek tek devreye girdi. Özellikle Asya çıkışlı tüketim mallarında oynaklık belirginleşti, firmaları "elimi küçülteyim" moduna itti. Benzer bir refleks 2022'nin ikinci çeyreğinde Ukrayna şoku sonrası da görülmüştü; o dönemde tüketim ithalatı Nisan 2022'de yüzde 7,5 daralmış, ardından kademeli toparlanmıştı.
Kompozisyon canlılığı koruyor
Tüketim cephesi frene basarken üretim cephesi tablo değişiyor. Aynı dönemde ara malı ithalatı yüzde 5,2 artışla 89 milyar 702,3 milyon dolara, sermaye malı ithalatı yüzde 8,2 artışla 17 milyar 637,4 milyon dolara ulaştı. Toplam ithalatta ara malı payı yüzde 71,3'e, sermaye malı payı yüzde 14'e çıkarken, tüketim malı payı yüzde 15,6'dan yüzde 14,2'ye düştü. Tüketim soğurken yatırım iştahının canlı kalması "sessiz resesyon" tezini kısmen zayıflatıyor.
Tüketici psikolojisi paralel kırılıyor
Bölgesel savaş algısı, hane halkını döviz ve altına yönlendirirken ertelenebilir tüketim önceliğini kaybetti. Yıllıklandırılmış verilere göre tüketim malı ithalatı artışı yüzde 3,7'ye gerileyerek yatırım mallarındaki yüzde 11,3, ara malındaki yüzde 4,3 ve toplamdaki yüzde 5,4'lük artışların altına indi. Daralma, talep tarafının para politikası transmisyonuna verdiği gecikmeli yanıt olarak değerlendiriliyor.
Rasyolar cari denge ve büyüme kompozisyonu için net sinyal veriyor.
ANALİZ:
Piyasa, nisan ithalat verisini "sessiz resesyon" sinyali olarak okumaya yatkın. Endeks24 ayrışıyor: Tüketim ithalatındaki yüzde 6,8'lik düşüş, ara malı ve sermaye malı ithalatındaki çift haneli ve güçlü tek haneli artışlarla birlikte okunduğunda, ekonomide klasik resesyon değil yeniden dengelenme dinamiği görüyoruz. Fark, kompozisyondan kaynaklanıyor; dezenflasyon patikası için olumlu, ancak iç talebe dayalı sektörler için baskı sinyali.
Makro ve sektör bağlamı — TCMB'nin sıkı para politikası transmisyonu, ithal tüketim kanalında belirgin biçimde çalışıyor. Tüketim ithalatındaki dört aylık 1 milyar dolarlık daralma, cari açık görünümü için doğrudan rahatlatıcı. Brent'in jeopolitik prim eridikçe geri çekilme ihtimali, enerji ithalat faturasını da düşürerek ikincil bir destek sağlayabilir. EM emsallerine bakıldığında Polonya ve Macaristan da 2024-2025'te benzer dezenflasyon sürecinde ithal tüketimde çift haneli yavaşlama yaşamıştı; Türkiye'nin patikası bu emsallere yaklaşıyor.
Operasyonel ve finansal görünüm — Dayanıklı tüketim, elektronik perakende, beyaz eşya ithalatçıları ve lüks segment ilk darbeyi alacak halkalar. BİST'te perakende tarafında LfL ciro büyümesi ve m² verimliliği kritik metrikler haline geliyor; ithal yoğun ürün karması olan oyuncuların marjları daha hızlı sıkışabilir. Buna karşılık ara malı ve sermaye malı ithalatındaki canlılık, sanayi tarafının kapasite kullanımını korumaya çalıştığını gösteriyor. Net Borç/FAVÖK yüksek ve döviz açık pozisyonu taşıyan ithalatçı şirketler, sıkı politika ortamında FCF üretimi açısından zorlanacak.
Değerleme ve senaryo dengesi — Cari açığın 12 aylık birikimli bazda iyileşme patikasını koruma ihtimali yüzde 55, dezenflasyonu desteklemesi yüzde 60 olasılıkla baz senaryomuz. Olumlu senaryoda (yüzde 25) İran-İsrail belirsizliğinin tam normalleşmesi, Brent'in 70 dolar altına yerleşmesi ve TL'nin nispi istikrarı, cari açığı GSYH'nin yüzde 1,5'i altına indirebilir. Olumsuz senaryoda (yüzde 20) yeniden alevlenen gerilim, navlun ve enerji şokunun ara malı ithalatına da sirayet etmesi, üretim tarafında da yavaşlama riskini gündeme taşır.
Görünüm ve izleme — Kısa vadede tüketim ithalatındaki daralmanın sürmesi, orta vadede ise normalleşmeyle birlikte tek haneli ılımlı toparlanma beklenmeli. Konsensüs cari açıkta sınırlı iyileşme öngörürken Endeks24 daha belirgin bir iyileşme tezini koruyor. Üç kritik izleme göstergesi: (i) mayıs-haziran tüketim malı ithalatında yıllık değişim — eşik yüzde -4 altı sürerse trend teyit; (ii) ara malı ithalatı yıllık değişim — yüzde 3 altına inerse üretim tarafında yavaşlama sinyali; (iii) Brent fiyatı — 75 dolar üstü kalıcılığı cari denge tezini zayıflatır.
ENDEKS24 ANALİZ MASASIŞeffaflık ve Metodoloji Beyanı: Bu analiz Endeks24 Analiz ve Araştırma Kurulu denetiminde, rasyonel metodolojilerle hazırlanmıştır. https://www.endeks24.com/analiz-ve-arastirma-kurulu
Yasal Uyarı: Yatırım danışmanlığı kapsamında değildir; lisanslı aracı kurumlara başvurulması önerilir.
