TCMB döviz dönüşüm desteğini katma değere bağladı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerini Türk lirasına çevirmesine sağlanan desteği katma değer ve döviz pozisyonu ölçütleriyle yeniden düzenledi. 1 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/11 sayılı Tebliğ’e göre temel destek oranı yüzde 2 olarak korunurken geçici yüzde 3 uygulaması 31 Ocak 2027’ye uzatıldı. Katma değere dayalı limitler, yeni kontrol düzeni ve yaptırım hükümleri ise 1 Ekim 2026’da uygulanmaya başlayacak.

Yeni sistemde Merkez Bankası, firmaların destek kapsamında satabileceği döviz tutarına veya alabileceği destek tutarına üst sınır getirebilecek. Satış limiti, şirketin kârlılığı ile iş gücü maliyetinden oluşan katma değer tutarı dikkate alınarak hesaplanacak. Belirlenen sınırı aşan döviz dönüşüm desteği talepleri karşılanmayacak.

Düzenlemenin yürürlük takvimi ikiye ayrıldı. Yüzde 3’lük geçici desteğin 31 Ocak 2027’ye uzatılması 1 Ağustos’ta yürürlüğe girerken katma değer hesabı, döviz pozisyonu şartı, inceleme mekanizması ve yeni yaptırımlar 1 Ekim’de başlayacak. Endeks24’te yayımlanan önceki süre uzatımının ayrıntıları, geçici uygulamanın 31 Temmuz 2026’ya kadar olan aşamasını gösteriyordu.

Tedarikçi desteği aracı ihracatçı üzerinden işleyecek

Dış Ticaret Sermaye Şirketleri, Sektörel Dış Ticaret Şirketleri ve diğer aracı ihracatçılar, aracılı ihracat sözleşmesi kapsamında yurda getirdikleri dövizi ürün tedarik eden firma adına satabilecek. Döviz pozisyonuna ilişkin gerekli belgeleri tedarikçi firma bankaya sunacak, destek tutarı da doğrudan tedarikçinin hesabına aktarılacak. Tebliğ, bu işlemde döviz satışının tedarikçi tarafından yapılmış sayılacağını hükme bağladı.

Bu yapı, kendi katma değer limitini dolduran aracı ihracatçının yüksek katma değer üreten tedarikçisini destek mekanizmasına dahil etmesine imkân veriyor. Bununla birlikte yararlanılabilecek tutarın nasıl hesaplanacağı, hangi finansal dönemin esas alınacağı ve iş gücü maliyetinin hangi belgelerle doğrulanacağı Uygulama Talimatı ile netleşecek.

Döviz almama taahhüdünün yerini pozisyon sınırı aldı

Firmaların destekten yararlanmak için verdiği döviz almama taahhüdü yeni dönem için kaldırıldı. Bunun yerine başvuru öncesinde döviz pozisyonu oranının Merkez Bankasının belirleyeceği üst sınırı aşmaması gerekecek. Firma, bu koşulu aracı bankaya belgeleyecek. Tebliğin yürürlük tarihinden önce verilmiş taahhütlerde ise eski hükümler geçerliliğini koruyacak.

Aracı bankalar, yurt dışı kaynaklı dövizin niteliğini kontrol edecek, firmalardan gerekli bilgi ve belgeleri isteyebilecek ve şüpheli işlemleri Merkez Bankasına bildirecek. Bankaların işlem için komisyon almasına izin verilirken azami komisyon oranını belirleme yetkisi TCMB’ye verildi.

Usulsüzlükte destek faiziyle geri alınacak

Tebliğ, gerçeğe aykırı beyan veya usulsüz yararlanma tespitinde destek tutarının kur farkı ve faizle tahsil edilmesini öngörüyor. Faiz, desteğin ödendiği tarihten tespit tarihine kadar Merkez Bankasının tespit tarihinde ilan ettiği en yüksek gecelik borç verme oranı üzerinden hesaplanacak. İhlalin tutarı ve tekrarına göre firmanın yeni destek talepleri ile TCMB kaynaklı kredi başvuruları belirli sürelerle kabul edilmeyebilecek.

Kısıt yalnız destek alan şirketle sınırlı kalmayabilecek. Borç ödenene kadar şirketin kontrol ettiği firmalar, şirketi kontrol eden firmalar ve aynı kontrol yapısı içindeki diğer şirketler de destek ve Merkez Bankası kaynaklı kredi kanallarından yararlanamayabilecek. Tebliğde firma kontrolü için yüzde 50 hisse, oy hakkı veya yönetim kurulu belirleme eşiği esas alındı.

Merkez Bankası ayrıca firmalardan doğrudan veya bankalar aracılığıyla ilave belge isteyebilecek ve şüpheli gördüğü başvuruları incelemeye alabilecek. İstenen belgeleri sunmayan firmanın destek talebi kabul edilmeyecek; döviz satışı tamamlanmışsa satılan tutar iade edilmeyecek. Bu nedenle 1 Ekim sonrası başvurularda finansal verilerin, iş gücü maliyetlerinin, döviz pozisyonunun ve grup şirketi ilişkilerinin banka kayıtlarıyla tutarlı olması uygulamanın temel kontrol alanını oluşturacak.