İran yanlısı Husilerin 23 Temmuz Perşembe günü iki Suudi petrol tankerini hedef aldıklarını açıklaması, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş gerilimine Bab el-Mandeb riskini ekledi. Suudi makamları ve deniz güvenliği kaynakları Encelia tankerinin vurulduğunu doğrularken Layla’ya ilişkin iddia bağımsız olarak teyit edilmedi. İki boğaz aynı anda aksarsa sorun yalnız kaybolan varil miktarı olmayacak. Suudi Arabistan’ın Hürmüz’ü aşmak için kullandığı Yanbu çıkışlı Kızıldeniz hattı da risk alanına girecek.
İki boğaz aynı petrol akışının farklı halkaları
ABD Enerji Enformasyon İdaresinin verileri, 2026’nın ilk çeyreğinde Hürmüz’den günde 14,6 milyon varil, Bab el-Mandeb’den ise 5,4 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçtiğini gösteriyor. İki rakamın toplamı 20 milyon varile ulaşıyor, ancak bu tutar birbirinden bağımsız iki arz havuzunu göstermiyor. Körfez’den çıkan ve Süveyş yönüne giden aynı yük, önce Hürmüz’den sonra Bab el-Mandeb’den geçebiliyor.
EIA’nın küresel enerji güvenliği verileri, Hürmüz trafiğinin 2025’in son çeyreğindeki 20,7 milyon varilden 2026’nın ilk çeyreğinde 14,6 milyon varile gerilediğini ortaya koyuyor. Bab el-Mandeb akışı aynı dönemde 5,2 milyon varilden 5,4 milyon varile yükseldi. Bu ters yönlü hareket, Kızıldeniz koridorunun Hürmüz’deki bozulmayı kısmen telafi eden bir rota haline geldiğine işaret ediyor.
Yanbu hattı Bab el-Mandeb’e bağlı
Suudi Aramco’nun Doğu-Batı boru hattı, ham petrolü Basra Körfezi kıyısından Kızıldeniz’deki Yanbu limanına taşıyor. Hattın nominal kapasitesi günlük 5 milyon varil, geçici genişletilmiş kapasitesi ise 7 milyon varil seviyesinde. Böylece Suudi Arabistan Hürmüz’ü denizden geçmeden ihracat yapabiliyor.
Bab el-Mandeb geçişinin kapanması, Yanbu’dan Asya’ya giden tankerlerin Kızıldeniz’in güneyinden çıkmasını engeller. Gemiler kuzeye, Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz’e yönelip Afrika’nın çevresinden Hint Okyanusu’na dönmek zorunda kalabilir. Reuters’ın aktardığı denizcilik değerlendirmeleri bu seçeneğin yolculuğa haftalar ve ek navlun maliyeti ekleyebileceğini belirtiyor.
Önceki aşamada Kızıldeniz gerilimiyle yükselen petrol fiyatları, tankerlerin Bab el-Mandeb yerine Süveyş yönüne dönmesiyle birlikte fiyatlanmaya başlamıştı. Yeni saldırı iddiası, rota değişikliğini ihtiyati bir tercihten doğrulanmış fiziki hasar riskine taşıdı.
Tanker saldırısında teyit sınırı
Husiler, Encelia ve Layla adlı iki Suudi petrol tankerini füze ve insansız hava araçlarıyla vurduklarını açıkladı. Reuters’a konuşan bir deniz güvenliği kaynağı Encelia’nın Cizan yakınlarında füze isabeti bildiren yardım çağrısı yaptığını, Vanguard ise geminin Suudi kıyılarının yaklaşık 70 deniz mili açığında tanımlanamayan bir cisimle vurulduğunu aktardı. Layla’ya yönelik saldırı ise doğrulanmadı.
İki tanker saldırısı Husi açıklamasına dayanıyor. Encelia için Suudi ve deniz güvenliği kaynaklarından doğrulama bulunurken Layla iddiası teyitsiz kalıyor.
Gemi takip verilerine göre beş tanker 22 Temmuz’da Bab el-Mandeb’den kaçınmak için Kızıldeniz’de rota değiştirdi. Çin ve Hindistan’a Suudi petrolü taşıyan üç tanker de bir gün önce U dönüşü yaptı. Hareketler, güvenlik tehdidinin henüz tam bir kapanma oluşmadan ticari kararları etkilediğini gösteriyor.
Hürmüz’ün durumu tarafların açıklamalarında farklı
İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı’nın kendi kontrolünde ve tamamen kapalı olduğunu öne sürdü. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı ise 21 Temmuz tarihli açıklamasında boğazın ticari gemi geçişine açık kaldığını, mayıs başından bu yana yaklaşık 900 geminin ve 450 milyon varil ham petrolün geçişine destek verildiğini bildirdi. Sahadaki durum hakkında tarafların açıklamaları çeliştiği için tam kapanma bağımsız bir olgu olarak sunulamıyor.
ABD ordusunun İran’a yönelik saldırılarının 12’nci geceye ulaşması, deniz yollarındaki riskin kısa süreli bir güvenlik olayı olmaktan çıkabileceğine işaret ediyor. Kalıcı arz kaybının büyüklüğü, saldırıların devamına, gemi sahiplerinin risk iştahına, sigorta koşullarına ve geçişlerin fiilen ne ölçüde aksadığına bağlı olacak.
Türkiye için risk petrol ve navlun kanalında
Enerji ithalatçısı Türkiye açısından eş zamanlı boğaz gerilimi, ham petrol fiyatı ile taşıma ve sigorta maliyetinin aynı yönde yükselmesi riskini artırıyor. İç piyasaya geçişin boyutu, küresel ürün marjları, döviz kuru ve vergi bileşenleriyle birlikte şekillenecek. Kısa süreli rota değişiklikleri navlun primini yükseltebilirken, uzun süreli fiziki kesinti daha belirgin bir ithalat faturası ve enflasyon baskısı yaratabilir.
Kaynaklar: Reuters, ABD Enerji Enformasyon İdaresi, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı. Endeks24 hesabı, iki boğazdaki brüt trafik verilerinin çakışan yükler nedeniyle bağımsız arz kaybı olarak toplanamayacağı ayrımına dayanıyor.
Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.
