İran Hürmüz'ü açmak için tazminat ve yaptırım şartı koydu

İran, Umman ile Hürmüz Boğazı'nda yeni nakliye rotalarını belirleyecek anlaşmanın son aşamaya geldiğini açıkladı. Tahran, düzenlemenin tek başına boğazın tam açılması anlamına gelmeyeceğini, ABD'nin tazminat ödemesi, yaptırımları kaldırması ve askeri baskıyı sona erdirmesi gibi koşulların ayrıca karşılanması gerektiğini bildirdi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi'nin 9 Ağustos'taki açıklaması, bir gün önce ilan edilen koşulların ardından Umman'la yürütülen rota görüşmelerinde ilerleme sağlandığını gösterdi. Reuters'ın aktardığı açıklamaya göre İran ile ABD arasında doğrudan görüşme bulunmuyor, mesajlar aracılar üzerinden iletiliyor.

Umman anlaşması yeni geçiş rotalarını belirleyecek

İran'ın Mehr haber ajansına göre Tahran ile Maskat arasında hazırlanan düzenleme, Hürmüz yeniden açıldığında kullanılacak yeni nakliye yollarını tanımlayacak. Araqchi, anlaşmanın "son aşamalarında" olduğunu belirtirken, rotaların fiilen devreye girmesini ABD'nin yerine getirmesi beklenen ayrı koşullara bağladı.

Washington tarafında ise sıralama farklı kuruluyor. Reuters'a konuşan ABD'li bir yetkili, ticari taşımacılığın engelsiz biçimde yeniden sağlanmasına yönelik anlaşma açıklandığında ABD'nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı kaldıracağını söyledi. Yetkili, sonraki Amerikan adımlarının İran'ın taahhütlerini yerine getirmesine bağlı olacağını belirtti.

Tazminat talebi anlaşmanın siyasi eşiğini yükseltiyor

Araqchi, boğazın yeniden açılmasının ABD'nin İran'a yönelik saldırılarda oluşan zarar için tazminat ödemesine de bağlı olduğunu söyledi. İran'ın üst düzey güvenlik yetkilisi Mohammad Baqer Zolqadr ise şartları daha geniş bir çerçevede sıralayarak İran'a ve bölgedeki müttefiklerine yönelik saldırıların durdurulmasını, yaptırımların kaldırılmasını ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını istedi.

Tahran'ın bu tutumu, Hürmüz'de geçici rota ile tam açılışın ayrıldığı önceki açıklamayı daha ileri bir aşamaya taşıyor. Yeni açıklamada Umman'la rota metninin sona yaklaşması teyit edilirken, siyasi ve güvenlik koşullarının ayrı bir pazarlık başlığı olarak korunduğu görülüyor.

ABD ile doğrudan görüşme henüz başlamadı

Araqchi, Washington'ın Haziran ayında imzalanan geçici anlaşmayı ihlal ettiği sürece ABD ile doğrudan görüşmeye başlamayacaklarını söyledi. İran ile ABD arasında mesaj trafiğinin arabulucular üzerinden sürdüğünü belirten Araqchi, mevcut temasların doğrudan müzakere olarak tanımlanamayacağını ifade etti.

Hürmüz'deki deniz güvenliği de anlaşmanın uygulanabilirliği üzerindeki baskıyı sürdürüyor. Birleşik Arap Emirlikleri 8 Ağustos'ta İran'ın devlet petrol şirketi ADNOC bağlantılı bir gemiye saldırdığını açıkladı. İran'dan bu iddiaya ilişkin hemen bir açıklama gelmezken, denizcilik sektörü kaynakları daha önce önerilen geçiş düzeninin operasyonel olarak kolay uygulanamayacağı yönünde değerlendirmelerde bulunmuştu.

Umman ile hazırlanacak rota düzenlemesi ticari geçişin teknik çerçevesini tanımlayacak olsa da İran'ın açıkladığı koşullar, tam açılışın Washington'ın yaptırım, abluka, tazminat ve güvenlik başlıklarında atacağı adımlara bağlı kalacağını gösteriyor.