Trump’ın İran planında nükleer anlaşmasız savaş sonu planı

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı ticari trafiğe tamamen açması halinde nükleer anlaşma sağlanmadan da savaşı sona erdirme seçeneğini üst düzey yardımcılarıyla değerlendiriyor. Wall Street Journal’ın haberine göre Washington, nükleer müzakerelerde ilerleme sağlanamaması üzerine son haftalarda Hürmüz’de ticari geçişlerin tamamen normale dönmesine daha fazla ağırlık vermeye başladı.

Nükleer anlaşma savaşın bitmesi için ön koşul olmayabilir

WSJ’nin aktardığı değerlendirmeye göre Beyaz Saray’ın temel hedefi İran’ın nükleer silah edinmesini engellemek olmaya devam ediyor. Buna karşın Trump’ın son haftalarda yardımcılarına, ABD’nin geçen yıl İran’ın üç ana nükleer tesisini imha etmesi nedeniyle Tahran’ın kendi başkanlığı döneminde programını yeniden canlandırmasının düşük ihtimal olduğunu söylediği belirtildi.

Trump’ın ayrıca Amerikan istihbaratının İran’ın tesisleri yeniden inşa etme veya gizlice nükleer silah geliştirme girişimlerini tespit edebileceğine inandığı aktarılıyor. Bu değerlendirme, Washington açısından savaşın sona erdirilmesi ile kapsamlı nükleer anlaşmanın aynı anda tamamlanması zorunluluğunu zayıflatıyor. Nükleer dosyanın kapatılması değil, ateşkes sonrasında denetim ve müzakere yoluyla kontrol altında tutulması seçeneği öne çıkıyor.

Haziranda ortaya çıkan uzlaşma arayışı da savaşın durdurulması, Hürmüz’ün açılması ve nükleer görüşmelerin sürdürülmesini aynı çerçevede ele almıştı. Endeks24’ün daha önce aktardığı Hürmüz ve nükleer program uzlaşma sürecinde imzalı nihai metin ile İran’ın somut nükleer yükümlülükleri kamuoyuna açıklanmamıştı.

İran’ın Hürmüz şartları çıkış planını zorlaştırıyor

Washington’ın önündeki temel engel, İran’ın boğazı tamamen açmak için öne sürdüğü kapsamlı koşullar. İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Mohammad Bagher Zolghadr, savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesi, deniz ablukasının kaldırılması, Amerikan askerlerinin bölgeden çekilmesi, yaptırımların sona ermesi ve İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını talep etti.

Tahran ayrıca milyarlarca dolarlık savaş tazminatı ödenmesini, Amerikan savaş gemilerinin Hürmüz’den geçmemesini ve ticari gemilerden gelir elde edilmesini istiyor. Washington ise boğazdaki ticari geçişlerin İran tarafından kısıtlanmasına veya gemilerden ücret alınmasına karşı çıkıyor. Bu başlıklar, nükleer anlaşmadan bağımsız bir savaş sonu formülünün önündeki en büyük pazarlık alanını oluşturuyor.

Hürmüz nükleer dosyadan daha acil bir başlığa dönüştü

Boğazdaki ticari trafiğin füze ve insansız hava aracı saldırıları nedeniyle büyük ölçüde aksaması, Tahran’ın müzakere gücünü artırırken Washington üzerindeki ekonomik baskıyı da yükseltti. Hürmüz’den geçen petrol hacmi nedeniyle kalıcı kesinti riski yalnız bölgesel güvenliği değil, küresel petrol ve LNG arzını da etkiliyor.

Trump son haftalarda Hürmüz Boğazı’nın tamamen açıldığını birkaç kez söyledi. Ancak WSJ’nin haberinde aktarılan son gelişmeler, ticari geçişlerin henüz savaş öncesi düzeylere dönmediğine işaret ediyor. Aynı haberde ABD’de ortalama benzin fiyatının cumartesi günü galon başına 4,02 dolara yükseldiği, geçen yıl aynı dönemde 3,16 dolar olduğu belirtildi.

Ateşkes süresiz uzatılabilir

ABD’nin İran’ın nükleer programını kontrol altında tutabilmesi ve Hürmüz’de ticari trafiğin yeniden başlaması halinde Trump’ın mevcut ateşkesi süresiz uzatmaya daha sıcak bakabileceği belirtiliyor. İran limanlarına yönelik askeri ablukanın kaldırılması da değerlendirilen seçenekler arasında.

Buna karşın finansman başlığı çözülmüş değil. İran, savaş tazminatının yanı sıra dünya genelinde dondurulan varlıklarının serbest bırakılmasını istiyor. Washington’ın İran petrolünün yeniden açık piyasalarda satılmasına olanak sağlayacak yaptırım muafiyetlerine ne ölçüde yaklaşacağı da bilinmiyor. Bu nedenle nükleer anlaşmasız bir savaş sonu seçeneği masada olsa da Hürmüz, yaptırımlar ve tazminat başlıklarında somut uzlaşma henüz ortaya çıkmış değil.

Haber Merkezi · Ana kaynak: Wall Street Journal, 9 Ağustos 2026. Bağlam: ABD Enerji Enformasyon İdaresi.