Hürmüz Boğazı çevresinde aylarca hareketsiz kalan büyük ticari gemiler, deniz taşımacılığındaki güvenlik sorununa yeni bir çevresel risk ekledi. Uluslararası bir araştırma ekibi, 28 Şubat 2026'dan bu yana Basra Körfezi ve Umman Körfezi'nde uzun süre bekleyen 1.500'den fazla geminin gövdelerinde gelişen biyolojik birikimin, seferlerin artmasıyla dünyanın farklı limanlarına taşınabileceği uyarısında bulundu.
Maryland Üniversitesi Çevre Bilimleri Merkezi öncülüğündeki 24 bilim insanının Biological Invasions dergisinde yayımlanan çalışması, gemi gövdelerine tutunan bakteri, alg ve omurgasızların uzun bekleme dönemlerinde daha yoğun ve çeşitli topluluklar oluşturabildiğine işaret ediyor. Araştırmacılar, bu organizmaların gemiler yeniden küresel ticaret ağına katıldığında yerli olmadıkları ekosistemlere taşınmasının biyolojik istila riskini yükseltebileceğini belirtiyor. Çalışmanın ayrıntıları üniversitenin araştırma duyurusunda yer aldı.
Uzun bekleme gemi gövdelerindeki birikimi büyütüyor
Çalışmanın baş yazarı Prof. Mario Tamburri'ye göre gemilerin özellikle üretken büyüme ve üreme dönemlerinde uzun süre hareketsiz kalması, gövdelerdeki biyolojik birikimin kapsamını ve çeşitliliğini artırıyor. Normal sefer düzeninde gemi hareketi ve gövde kaplamaları bu kolonileşmeyi sınırlayabiliyor. Uzun süreli bekleme ise farklı bölgelerden taşınmış organizmalarla Körfez'de yeni tutunan türlerin aynı yüzeylerde birikmesine daha fazla zaman tanıyor.
Araştırmacıların uyarısı, sorunun gemiler beklerken değil, yeniden hareket ettiklerinde küresel ölçekte büyüyebileceğine odaklanıyor.
Biyolojik kirlenmeyle taşınan yabancı türler, ulaştıkları limanlarda yerel türlerle rekabete girebilir, hastalık ve parazit taşıyabilir, balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği üzerinde baskı yaratabilir. Ekonomik risk de yalnız ekosistem kaybıyla sınırlı değil. Yoğun gövde birikimi gemilerin hidrodinamik performansını düşürerek yakıt tüketimini ve bakım maliyetlerini artırabiliyor.
IMO'nun 30 günlük eşiği aşılmış durumda
Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün biyolojik kirlenme rehberleri, uzun süre hareketsiz kalan gemilerde seyir öncesi müdahaleyi öne çıkarıyor. Maryland Üniversitesi'nin araştırma duyurusuna göre 30 günü aşan beklemeler için yönetim adımları tavsiye edilirken, çalışmanın yayımlandığı tarihte bölgedeki çok sayıda gemi bu eşiğin birkaç kat üzerinde bir süre hareketsiz kalmıştı.
Araştırmacılar en etkili önlemlerden birinin gemiler limandan ayrılmadan önce su altında gövde temizliği olduğunu belirtiyor. Ancak aynı anda çok sayıda geminin işlem gerektirmesi, güvenlik koşulları ve liman kapasitesi nedeniyle tüm filonun temizlenmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle ekip, gemilerin biyolojik kirlenme düzeylerinin önceden tahmin edilmesini, ilk uğrak limanlarının belirlenmesini ve yüksek riskli limanlarda erken tespit sistemlerinin devreye alınmasını öneriyor.
Düşük trafik ekolojik riski zamana yayıyor
Hürmüz'de ticari trafik halen savaş öncesi düzeylerin çok altında. Kpler verilerine göre 20 Ağustos Perşembe günü boğazdan yalnız yedi emtia gemisi geçti. Bu tablo, büyük gemi grubunun aynı anda sefere dönmesinden çok, hareketlerin sınırlı ve dalgalı bir normalleşme içinde gerçekleştiğini gösteriyor. Ekolojik risk açısından kritik nokta, uzun süre beklemiş gemilerin hangi rotalara ve hangi ilk uğrak limanlarına yöneldiği olacak.
Boğazdaki düşük trafik ve güvenlik baskısının son durumuna ilişkin Endeks24'ün Hürmüz gemi trafiği karşılaştırması, normalleşmenin askeri ve diplomatik açıklamalardan daha yavaş ilerlediğini gösteriyor. Bilim insanlarının biyogüvenlik uyarısı da bu gecikmenin çevresel maliyetinin, gemiler yeniden küresel rotalara dağıldıkça görünür hale gelebileceğine işaret ediyor.
