Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Manisa'daki fabrika projesinde beklenen ilerlemenin sağlanmaması üzerine BYD'nin teşviklere erişimini 2026 başında durdurdu. Bakanlık kaynakları, yatırım öngörülen biçimde tamamlanmazsa kullanılan desteklerin mevzuat, şirket taahhütleri ve devlete sunulan teminatlar kapsamında geri ödeneceğini bildirdi. BYD ise Türkiye projesinin iptal edildiğini değil, askıya alındığını açıkladı.
Temmuz 2024'te imzalanan anlaşma, Manisa'da yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırımla yıllık 150 bin araç kapasiteli elektrikli ve şarj edilebilir hibrit otomobil fabrikası ile bir Ar-Ge merkezi kurulmasını öngörüyordu. Tesisin 2026 sonunda üretime başlaması ve 5 bine kadar doğrudan istihdam sağlaması hedeflenmişti. Bakanlık, arazi tahsisi işlemlerinin şirketin gerekli ödemeyi yapmasının ardından yürütüldüğünü belirtti.
Geri alınacak tutar henüz açıklanmadı
Bakanlığın açıklaması, yatırım tamamlanmadığı takdirde teşviklerin geri ödeneceğini teyit ediyor ancak kamuya yapılacak toplam tahsilat, uygulanacak takvim ve her destek kaleminin tutarı açıklanmış değil. BYD'nin yatırım taahhüdü kapsamında Çin'den ithal edilen araçlarda yüzde 40 ilave gümrük vergisi muafiyetinden yararlandığı biliniyor. Son haberlerde, geçmişte tahsil edilmeyen vergilerin gecikme faiziyle alınması ve teminat mektuplarının devreye sokulması seçeneklerinin değerlendirildiği aktarıldı.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, daha önce TBMM'ye iletilen resmî yanıtta, desteklenen yatırımların öngörülen şekilde tamamlanmaması halinde uygulanacak müeyyidelerin mevzuatta düzenlendiğini ve aynı hükümlerin BYD yatırımı için de geçerli olduğunu bildirmişti. Bakanlık kaynakları son açıklamalarında kamunun hak ve menfaatlerinin teminat altında olduğunu vurguladı.
BYD önceliğini Macaristan'a verdi
Şu anda birinci önceliğimiz Macaristan. Türkiye'deki tesis planı ise askıda.
BYD Başkan Yardımcısı Stella Li, Reuters'a yaptığı açıklamada şirketin Macaristan'daki Szeged fabrikasında üretime 2026'nın dördüncü çeyreğinde başlamayı hedeflediğini söyledi. Li, Türkiye projesi için yeni bir başlangıç takvimi vermedi. Şirketin ikinci önceliğini güney Avrupa'da mevcut bir fabrikayı devralarak yeni üretim kapasitesi oluşturmak olarak açıklaması, Manisa yatırımının kısa vadeli planlarda geri sıraya düştüğünü gösterdi.
Endeks24'ün Türkiye ve Macaristan yatırım rekabetini ele aldığı değerlendirmede, Avrupa Birliği içinde üretim yapmanın Çinli otomotiv şirketleri açısından gümrük ve pazar erişimi avantajı öne çıkmıştı. Manisa projesinin sözleşmesel süresi devam ederken, BYD'nin Avrupa Birliği içindeki tesisleri öne alması Türkiye'deki yatırımın uygulanma riskini artırdı.
Takvimde kritik eşik yıl sonu
Mevcut tabloda hukuki sonuç, BYD'nin projeyi resmen sona erdirmesinden çok sözleşmedeki yatırım ve üretim şartlarını yerine getirip getirmemesine bağlı. İdarenin nihai geri alma kararı, tahsil edilecek vergi ve destek tutarı ile teminatların nasıl işletileceği resmi işlem tamamlandığında netleşecek.
