Ankara, Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıların güvenlik kaygılarını artırmasına karşın Türk Boğazları üzerinden Karadeniz'e gemi geçişinin sürdüğünü bildirdi. Reuters'a konuşan iki Türk hükümet yetkilisi, Türkiye'nin bir süredir artan riskler nedeniyle bazı geçici önlemler aldığını, ancak geçişin Montrö Sözleşmesi koşulları altında açık ve sorunsuz olduğunu söyledi. Yetkililer, önlemlerin kapsamına ilişkin ayrıntı vermedi.
Açıklama, Bloomberg News'in 8 Ağustos'ta Ankara'nın Karadeniz'e giren ticari gemi trafiğini kısıtladığı yönündeki haberinin ardından geldi. Reuters'ın pazar günkü teyidi, güvenlik tedbirlerinin uygulandığını doğrularken ticari geçişin genel olarak açık kaldığını ortaya koydu.
Türk hükümet yetkililerinin son açıklamasına göre geçici güvenlik önlemleri yürürlükte, ancak boğazlardan Karadeniz'e ticari gemi geçişi açık. Önlemlerin kapsamı ve süresi açıklanmadı.
Fidan iki tarafa moratoryum mekanizması önerdi
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 8 Ağustos'ta Anadolu Ajansı Editör Masası'nda saldırıların askeri hedeflerden ticari gemilere yayıldığını, Türk sahipli veya Türk bayraklı gemilerin de etkilendiğini söyledi. Fidan, Ankara'nın hem Ukrayna'ya hem Rusya'ya Karadeniz'deki saldırılar için moratoryum mekanizması kurulması çağrısını ilettiğini, bazı güvenlik tedbirlerinin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a sunulduğunu ve uygulamaya alındığını belirtti.
Güvenlik kaygısını büyüten son olaylardan biri 3 Ağustos'ta yaşandı. Novorossiysk'ten Samsun'a seyreden Nadezhda adlı yük gemisi, Rusya'nın Novorossiysk limanı açıklarında dron saldırısına uğradı. Reuters'ın Türk denizcilik makamlarına dayandırdığı habere göre üç mürettebat ağır yaralandı ve 22 kişilik mürettebat tahliye edildi. Saldırıyı kimin düzenlediği belirlenemedi. Türkiye ertesi gün Moskova ve Kiev'e seyrüsefer güvenliğini sağlama çağrısı yaptı.
Saldırıların deniz ticaretine maliyeti arttı
Karadeniz'deki güvenlik riski yalnızca boğaz geçişi tartışmasına değil, enerji taşımacılığının fiili kapasitesine de yansıdı. BIMCO'ya göre Rusya'nın Karadeniz ve Azak Denizi limanlarındaki kirli tanker yüklemeleri temmuzun son iki haftasında önceki dört haftanın ortalamasına kıyasla yüzde 62 düştü. Günlük ortalama ihracat 2,59 milyon varilden 0,98 milyon varile geriledi. Endeks24'ün Karadeniz tanker yüklemelerindeki sert düşüşü ele alan haberinde de bu kırılmanın saldırıların yoğunlaştığı döneme denk geldiği aktarılmıştı.
Reuters'ın 5 Ağustos tarihli piyasa derlemesine göre Karadeniz'de petrol tankerlerinin ortalama günlük maliyeti bir hafta içinde 200 bin doların biraz üzerinden 300 bin doların üzerine çıktı. Savaş riski sigortası da bazı liman çağrılarında gemi değerinin yaklaşık yüzde 1'inden yüzde 2'sine kadar yükseldi. Veriler, boğaz geçişleri açık kalsa bile gemi sahiplerinin karşılaştığı operasyon ve sigorta maliyetinin belirgin biçimde arttığına işaret ediyor.
Montrö geçiş ile güvenliği birlikte tutuyor
Dışişleri Bakanlığı'nın Türk Boğazları notunda, 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Sözleşmesi'nin ticaret gemileri için geçiş serbestisi ilkesini koruduğu, savaş gemilerinin geçişini ise ayrı kurallara bağladığı belirtiliyor. Bakanlık, seyrüsefer güvenliğini geçiş serbestisinin ayrılmaz parçası olarak tanımlıyor ve Türkiye'nin uluslararası hukuk çerçevesinde navigasyon güvenliğine ilişkin düzenleme yapabileceğini vurguluyor.
Pazar günü Reuters'a konuşan yetkililerin açıklaması, güvenlik önlemi ile ticari geçişin statüsünü birbirinden ayırıyor: Ankara geçici tedbirler uyguluyor, ancak boğazlardan Karadeniz'e geçişin açık olduğunu söylüyor. Önlemlerin kapsamı, hangi durumlarda uygulandığı ve ne kadar süre yürürlükte kalacağı ise açıklanmadı.
