ABD Başkanı Donald Trump, İran ve bölgedeki bazı ülkelerin bir anlaşmanın ana hatlarında uzlaştığını savunarak İran’a yönelik yeni saldırıları askıya aldığını açıkladı. Trump’ın duyurduğu çerçeve, Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılması ile İran’ın nükleer tehdit oluşturmasının sona erdirilmesini içeriyor. Ancak anlaşmanın imzalı metni, takvimi ve İran’ın kabul ettiği somut yükümlülükler kamuoyuna açıklanmadı.
Trump, sosyal medya paylaşımında İran’ın ve bu ülkeyle temas yürüten diğer Orta Doğu ülkelerinin Washington’dan yeni saldırıları durdurmasını istediğini belirtti. ABD Başkanı, hızlı biçimde anlaşmaya varılması koşuluyla saldırıları durdurmayı kabul ettiğini, İsrail’in de bu çizgiye destek verdiğini söyledi. Reuters’ın aktardığı açıklama, kararın kalıcı ateşkesten çok müzakere süresine bağlı koşullu bir erteleme niteliği taşıdığını gösteriyor.
İran’dan nihai teyit gelmedi
Açıklamanın en önemli belirsizliği, Tahran’ın anlaşmanın ana hatlarını aynı içerikle kabul ettiğini henüz kamuya açık biçimde doğrulamamış olması. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, olası yeni saldırılara karşı sert karşılık verileceğini bölge ülkeleriyle yaptığı temaslarda yineledi. Bu nedenle diplomatik pencere açılmış olsa da sahadaki gerilim ve karşılıklı tehdit dili sona ermiş değil.
Nükleer başlığın nasıl denetleneceği de açıklanmadı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, 2026 boyunca İran’daki doğrulama ve erişim sorunlarının giderilmesi için diplomasiye dönülmesi gerektiğini vurguladı. Trump’ın “nükleer tehdidin tamamen sona ermesi” ifadesinin, zenginleştirme kapasitesi, mevcut stoklar ve Ajans denetimleri bakımından hangi teknik koşullara karşılık geldiği bilinmiyor.
Saldırıların durdurulması, imzalanmış ve uygulanabilir bir anlaşmadan çok diplomasi için açılmış koşullu bir zaman aralığına işaret ediyor.
Enerji piyasaları için asıl eşik Hürmüz
Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılması, enerji piyasaları açısından çerçevenin en hızlı sonuç doğurabilecek maddesi. Reuters, bölgedeki gerilim ve sevkiyat sorunlarının etkisiyle Brent petrolün temmuz ayında yüzde 24 yükseldiğini aktardı. Boğazdaki geçişlerin normale dönmesi, fiyatlardaki jeopolitik risk primini azaltabilir. Buna karşın geçiş güvenliği fiilen sağlanmadan ve gemi trafiği toparlanmadan yalnız siyasi açıklamaya dayanarak kalıcı fiyat etkisi çıkarmak mümkün değil.
Trump’ın yeni duyurusu, haziran ayında varıldığı açıklanan ancak daha sonra bozulan mutabakat girişiminin ardından geldi. Endeks24’ün Körfez geriliminin son aşamalarını ele alan haberinde, 24 Temmuz itibarıyla görüşmelerin sürdüğü fakat anlaşmaya ulaşılamadığı aktarılmıştı. Yeni açıklama müzakere zemininin yeniden kurulduğunu gösterse de kalıcı sonuç için İran’ın açık teyidi, imzalı metin ve uygulanabilir denetim takvimi gerekiyor.
