Irak, ham petrol ihracatı fiilen durma noktasına gelmişken dünya pazarlarına açılmak için çok yönlü bir boru hattı hamlesine hız veriyor. Ülkenin günlük üretimi 1,5 milyon varile kadar gerilerken ve bu miktarın büyük bölümü iç tüketime giderken, Bağdat yönetimi Basra'dan uzanacak dev bir ihracat sistemiyle petrolünü Türkiye'nin Ceyhan Limanı, Suriye'deki Banyas ve Ürdün'deki Akabe limanları üzerinden dünyaya ulaştırmayı planlıyor. Tablodaki çelişki dikkat çekiyor, çünkü ihracat kanalları tıkanmış bir ülke, aynı anda milyarlarca dolarlık yeni bir güzergah ağı kuruyor.
Ceyhan neden bu denklemin merkezinde
Planın kalbinde, Basra'dan Hadise'ye uzanacak yaklaşık 700 kilometre uzunluğunda ve 56 inç çapındaki dev ana hat bulunuyor. Irak Petrol Bakanlığı'nın açıklamalarına göre bu hat, güneydeki sahalardan çıkan ham petrolü kuzeye pompalayarak Kerkük hatları aracılığıyla Türkiye'nin Ceyhan Limanı'na, ayrıca Suriye'deki Banyas ve Ürdün'deki Akabe limanlarına ulaştıracak. Bakanlık, enerji ihracatındaki bu açılım için toplam 5 milyar dolarlık bütçe ayrıldığını, şimdilik 1,5 milyar dolarının tahsis edildiğini ve projede yaklaşık 15 bin kişinin çalışacağını bildirdi.
Yıllardır masada duran bir dosya
Basra petrolünü Ürdün'ün Akabe Limanı'na taşıma fikri yeni değil. Irak Bakanlar Kurulu, Basra-Akabe hattının anlaşmasını 11 Ocak 2022'de kabul etmiş, hükümet 2024 bütçesinden pay ayırmıştı. Buna karşın proje, nakit likidite sıkıntısı ve siyasi anlaşmazlıklar yüzünden defalarca ertelendi. Irak ve Ürdün'ün son görüşmesinde uygulama adımlarını hızlandırma kararı alması, Başbakan Ali ez-Zeydi'nin de masada olduğu bu görüşmeyle dosyayı yeniden canlandırdı.
Bu hat deniz taşımacılığının alternatifi değil, kriz dönemlerinde ihracat kanallarını çeşitlendiren destekleyici bir güzergah.
Irak Petrol Bakanlığı
Gelirlerinin yüzde 90'dan fazlası petrole dayanan Irak için tek bir güzergaha bağımlı kalmak, her tıkanmada ciddi gelir kaybı anlamına geliyor. Projeye ülke içinden itirazlar da var. İran'a yakın bazı Şii çevreler, Akabe güzergahını İsrail ile normalleşmenin başlangıcı olarak niteleyip karşı çıkarken, proje savunucuları hattı yalnızca ekonomik bir ihracat çeşitlendirmesi olarak tanımlıyor. Bu ayrışma, teknik bir altyapı yatırımının nasıl jeopolitik bir fay hattına dönüşebildiğini gösteriyor.
Üç kapıdan dünyaya
Tamamlandığında sistem, Irak petrolüne üç ayrı çıkış kapısı sunacak. Ceyhan hattı Kerkük güzergahıyla Türkiye'ye bağlanırken, Banyas Suriye üzerinden Akdeniz'e, Akabe ise Kızıldeniz'e açılacak. Ürdün için bu, indirimli petrol ve transit geçiş geliri; Irak için Körfez limanlarına ve Basra çıkışına olan bağımlılığın azalması anlamına geliyor.
Kerkük-Ceyhan hattının günlük 1,6 milyon varil kapasiteyle yeniden devreye alınması yönündeki çalışmalar da bu tabloyla birleşince, Türkiye'nin bir enerji transit merkezi olarak konumu yeniden öne çıkıyor. Ancak projelerin geçmişi, finansman ve siyaset engellerinin her aşamada belirleyici olduğunu hatırlatıyor.
Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.
