Çin'in geçtiğimiz hafta açıkladığı yeni beş yıllık enerji planı, ilk bakışta birbiriyle çelişen iki hedefi yan yana koyuyor. Ülke 2030'a kadar elektrik üretiminin yarısını fosil yakıt dışı kaynaklardan sağlamayı planlarken, kömür üretimini de tarihi zirvesine yakın bir düzeyde tutmayı sürdürüyor. Pekin'in bu tercihinin tek bir gerekçesi var, o da enerji güvenliği. Geniş yerli kömür rezervleri ve güçlü madencilik altyapısı, ithal ham petrol ile sıvılaştırılmış doğal gaza bağımlılığa karşı bir tampon olarak görülüyor.
Elektrikte fosil dışına geçiş hızlanıyor
Dünyanın en büyük enerji tüketicisi Çin, 2030'a kadar elektriğin yüzde 50'sini fosil yakıt dışındaki kaynaklardan üretmeyi hedefliyor. Bu oran, 2025 için belirlenen yüzde 42,3'lük hedefin üzerine çıkıyor. Plan, rüzgâr ve güneşin kurulu güç içindeki payını yüzde 50'nin üzerine, yani 2.700 gigavata taşımayı öngörüyor; geçen yıl sonunda bu pay yüzde 47 düzeyindeydi.
Son yıllarda güneş ve rüzgâr kapasitesindeki artışların resmi hedefleri aşması nedeniyle, yeni hedeflerin görece ihtiyatlı kaldığı yönünde değerlendirmeler de var. Bağımsız analizlere göre Çin, yenilenebilir kapasiteyi planın öngördüğünden daha hızlı büyütme eğiliminde.
Kömür rekora yakın kalmaya devam ediyor
Yenilenebilir yatırımlarındaki artışa karşın Çin'in kömüre bağımlılığı sürüyor. Kömür üretimi 2026'nın ilk beş ayında yıllık bazda yüzde 0,3 gerileyerek 1,98 milyar tona indi. Bu sınırlı düşüşün temel nedeni, 22 Mayıs'ta Şansi eyaletindeki maden kazasında 82 kişinin yaşamını yitirmesinin ardından artırılan güvenlik denetimleri oldu.
Üretimin yılın ikinci yarısında yeniden hızlanması ve 2026 toplamının, geçen yıl kaydedilen 4,823 milyar tonluk rekora yaklaşması bekleniyor. Çin'in kömür üretimi 2000 yılındaki 1,38 milyar tondan bu yana yaklaşık üç katına çıktı. Yeni plan kömür için net bir üretim ya da tüketim hedefi koymazken, tüketimin 2030'a kadar zirve yapacağı yönündeki önceki taahhüdü yineledi.
Dünyanın en büyük yenilenebilir enerji üreticisi, aynı zamanda en büyük kömür tüketicisi olmayı sürdürüyor.
Kömür artık kimya sanayisine kayıyor
Yenilenebilir enerjinin elektrikteki payı büyürken, kömürün asıl yeni kullanım alanı olarak kimya sanayisi öne çıkıyor. Kömürün kimyasal üretime dönüştürülmesi amacıyla kullanılan miktarın, 2005'teki yaklaşık 20 milyon tondan bu yıl 320 ila 380 milyon tona çıkması bekleniyor. Bu kömürün büyük bölümü metanol üretiminde kullanılıyor; amonyak ve olefin gibi petrokimya ürünleri de kömürden elde ediliyor.
Bu kayışın çevresel bir maliyeti var. Kimyasalların kömürden üretilmesi, ham petrolden üretime kıyasla daha fazla karbon salımına yol açıyor; sektörün halihazırda Çin'in toplam sera gazı salımının yüzde 5 ila 7'sinden sorumlu olduğu belirtiliyor.
Petrol talebi ve piyasalar açısından tablo
Planın arka planında Çin'in petrol talebindeki yapısal değişim yer alıyor. Ülkenin ham petrol ithalatı 2025'te günlük 11,6 milyon varille rekor kırmıştı; ancak 2026'da gerilemesi bekleniyor. ABD ile İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması ve fiyatların yükselmesiyle, mayısta Çin'in ithalatı günlük 7,79 milyon varile, sekiz yılın en düşük seviyesine geriledi. Ulaşımda elektrifikasyonun hızlanması, ülkenin ham petrol talebinin zirveye ulaşmış olabileceği değerlendirmelerini güçlendiriyor.
Bu tablonun küresel piyasalara yansıması, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeleri de doğrudan ilgilendiriyor. JPMorgan ve Reuters'a göre, Hürmüz fiilen kapalıyken petrol fiyatlarının beklenenden ölçülü bir bantta kalmasında Çin'in azalan alımı belirleyici rol oynuyor. Petrol talebinin gerilemesi petrokimyada nafta arzını da düşürdüğü için, Çin'in plastik ve imalat sanayisi için kritik ürünlerde giderek daha fazla kömüre yönelmesi bekleniyor.
Küçük yatırımcıyı koruma ve doğru bilgilendirme misyonumuz kapsamında, bu analiz Endeks24 Analiz ve Araştırma Kurulu denetiminde, rasyonel metodolojilerle hazırlanmıştır. Kurul yapımız ve analiz ilkelerimiz hakkında detaylı bilgi için Analiz ve Araştırma Kurulu sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.
