Doğu Akdeniz ile Mezopotamya arasında Temmuz 2026’da hızlanan enerji diplomasisi, Suriye açıklarındaki arama planı, Irak petrolünün Baniyas Limanı’na taşınması ve Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arasındaki doğal gaz hattını aynı rekabet tablosunda buluşturdu. Ancak doğrulanabilen belgeler, bu gelişmelerin tek bir Suriye-Fransa anlaşmasının parçaları olmadığını gösteriyor. TotalEnergies’in açık deniz belgesi Mayıs ayında imzalandı, Irak-Suriye boru hattı mutabakatlarında Chevron liderliğindeki konsorsiyum yer aldı, Türkiye-KKTC projesinin açıklanan güzergâhı ise Karpaz-Dörtyol değil Anamur-Teknecik oldu.
Koridor rekabeti gerçek, fakat üç dosyanın tarafları, tarihleri ve hukuki aşamaları farklı. “Türkiye’yi by-pass eden Fransa-Suriye enerji paketi” tanımı, yayımlanan belgelerin kapsamını aşan bir birleştirme oluşturuyor.
Suriye dosyasında iki ayrı süreç var
Fransız enerji şirketi TotalEnergies, QatarEnergy ve ConocoPhillips ile birlikte 12 Mayıs 2026’da Suriye Petrol Şirketi ile Akdeniz’deki 3 numaralı açık deniz bloğuna ilişkin bir mutabakat zaptı imzaladı. Şirketin resmî açıklamasına göre belge, alanın teknik incelemesini ve olası arama faaliyetleri için ticari görüşme çerçevesini kapsıyor. Bu aşama, doğrudan üretim ruhsatı veya keşif garantisi anlamına gelmiyor.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un 6-7 Temmuz’daki Suriye ziyareti bu dosyayı yeniden gündeme taşıdı. Elysee Sarayı, ziyareti Esad yönetiminin düşüşünden sonra bir Avrupa Birliği devlet başkanının Suriye’ye yaptığı ilk ziyaret olarak tanımladı. Macron’un iş heyetinde yer alan TotalEnergies Üst Yöneticisi Patrick Pouyanne ise Şam’da, Mayıs ayındaki mutabakatı arama sözleşmesine dönüştürme ihtimalini görüşeceklerini söyledi. Ziyaret sırasında tamamlanmış yeni bir açık deniz sözleşmesi ilan edilmedi.
Temmuz takvimi rota yarışını gösteriyor
Irak için Baniyas ve Ceyhan aynı masada
Suriye Arap Haber Ajansı’nın 18 Temmuz’da yayımladığı açıklamaya göre, Suriye Petrol Şirketi ile Basra Petrol Şirketi Kerkük-Baniyas ham petrol hattının yeniden işler hale getirilmesi için mutabakat imzaladı. İkinci mutabakat ise Chevron, UCC Holding ve TI Capital’den oluşan konsorsiyuma teknik ve mali çalışmalar hazırlama görevi verdi. Bu dosyada Fransa veya TotalEnergies taraf değil.
Baniyas güzergâhı Irak’a Hürmüz Boğazı dışında yeni bir Akdeniz çıkışı sunabilir ve Türkiye üzerinden geçen hatların pazarlık gücünü etkileyebilir. Buna karşın Bağdat’ın seçeneği yalnız Suriye değil. Irak hükümetinin daha önce onayladığı çalışma, Ceyhan ve Baniyas rotalarını birlikte değerlendiriyor. Ceyhan ve Baniyas fizibilitesinin ayrıntıları, Irak’ın tek bir ülkeyi devre dışı bırakmaktan çok ihracat çıkışlarını çeşitlendirmeye çalıştığını ortaya koyuyor.
Türkiye-KKTC hattının açıklanan rotası farklı
Türkiye ile KKTC arasında 10 Temmuz’da imzalanan doğal gaz tedariki mutabakatında açıklanan proje, Anamur ile Teknecik arasındaki yaklaşık 101 kilometrelik deniz altı bağlantısı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın verdiği bilgilere göre hattın 97 kilometresi denizden, 4 kilometresi karadan geçecek ve iki adet 22 inçlik borudan oluşacak.
Çift yönlü tasarım, ilk aşamada KKTC’nin doğal gaz ihtiyacını Türkiye’den karşılamayı, ileride ada çevresinde üretilebilecek gazın Türkiye’ye ve buradan Avrupa’ya taşınabilmesini hedefliyor. Buna rağmen yatırım maliyeti, ticari kapasite tahsisleri ve tamamlanma takvimi henüz kesinleşmiş değil. Dolayısıyla proje, Doğu Akdeniz için potansiyel bir ihracat seçeneği sunsa da bugün için hazır ve düşük maliyetli küresel çözüm olarak tanımlanamaz.
Küresel şirketler farklı rollerde
Bölgedeki tablo, küresel enerji şirketlerinin tek bir eksende değil farklı ittifaklarla ilerlediğini gösteriyor. TotalEnergies, QatarEnergy ve ConocoPhillips Suriye açıklarında teknik inceleme ve olası arama sözleşmesine hazırlanırken, Chevron liderliğindeki konsorsiyum Irak-Suriye petrol hattının fizibilite ve uygulama çerçevesinde öne çıkıyor. Türkiye-KKTC hattı ise mevcut aşamada devletler arası ve altyapı odaklı bir proje niteliği taşıyor.
Doğu Akdeniz’de asıl yarış, tek bir boru hattının diğerini ortadan kaldırmasından çok, üretici ülkelerin aynı anda birden fazla liman, boru hattı ve pazar bağlantısı kurma çabası üzerinden şekilleniyor. Baniyas, Ceyhan ve Türkiye-KKTC bağlantısı farklı kaynaklara ve ticari modellere dayanıyor. Güvenlik, finansman, siyasi tanınma ve uzun vadeli alım sözleşmeleri netleşmeden hangi güzergâhın öne çıkacağı kesinleşmiş değil.
