Manisa'da çivi bile çakılmadan iki yıl geçti. BYD'nin Türkiye ile imzaladığı 1 milyar dolarlık fabrika sözleşmesi artık kağıt üzerinde kalmaktan çıkarak resmi bir askıya alma ilanına dönüştü: şirketin icra yetkilileri artık üretime başlamak için herhangi bir tarih veremiyor.
Çinli elektrikli araç üreticisinin Genel Başkan Yardımcısı Stella Li, Londra'daki İngiltere merkezinde Reuters'a yaptığı açıklamada durumu net ifadelerle ortaya koydu. BYD'nin Manisa'da inşaat çalışmalarına henüz başlanmadığını ve projenin şimdilik durdurulduğunu belirten Li, Türkiye'de üretime geçmek için belirsiz bir takvim bile önermedi.
Öncelik Macaristan, sonra ikinci bir Avrupa tesisi
Li'nin açıklaması, BYD'nin Avrupa stratejisindeki öncelik sıralamasını da netleştirdi. Şirketin birinci hedefi, Macaristan'ın Szeged kentindeki 4 milyar euroluk fabrikanın bu yılın dördüncü çeyreğinde üretime başlamasını sağlamak. İkinci öncelik ise kıta genelinde ikinci bir üretim tesisi için uygun lokasyon belirlemek. Türkiye bu tabloda üçüncü sıraya bile giremedi.
Şu anda birinci önceliğimiz Macaristan. İkinci önceliğimiz ise Avrupa'da yeni bir üretim tesisi için uygun bir lokasyon belirlemek.
Stella Li — BYD Genel Başkan Yardımcısı, Reuters'aBYD'nin Avrupa satışları bu tablonun arka planını oluşturuyor. Şirketin kıtadaki satışları geçen yıl yüzde 270 artışla yaklaşık 188 bin adede ulaşmış; bu yılın ocak-mayıs döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 144 büyüyerek 100 bin adedi aştı. Hızla genişleyen bu talep, BYD'yi Avrupa içi üretime öncelik vermeye itiyor. Türkiye ise AB gümrük bölgesinin dışında kaldığından stratejik ağırlığını yitiriyor.
Yaptırım riski ve teşvik tartışması
Türkiye cephesinde ise tablo siyasi bir boyut kazanıyor. BYD, Temmuz 2023'te Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın da katıldığı törenle Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile sözleşme imzalamış; bu sözleşme kapsamında vergi muafiyeti başta olmak üzere çeşitli yatırım teşviklerinden yararlanmıştı. Şirketin henüz bir çivi çakmadan Türkiye pazarında pazar liderliğine oynaması ise kamuoyundaki sorgulamaları yoğunlaştırdı.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, milletvekili soru önergesine yanıt verirken yatırımın teşvik mevzuatı çerçevesinde yakından izlendiğini ve taahhütlerin yerine getirilmemesi halinde müeyyidelerin devreye gireceğini belirtti. Öte yandan Manisa Organize Sanayi Bölgesi yetkilileri de projenin durduğunu kabul etti; bölge başkanı, BYD'nin "fabrikayı yapmaması durumunda devlete o dolarların tamamını ödemek zorunda kalacağını" ifade etti.
