Washington’ın İran’a karşı hazırladığı yeni ekonomik yaptırım paketi, baskının yalnız Tahran’la sınırlı kalmayabileceği bir aşamaya işaret ediyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, ayrıntıları 24 Ağustos Pazartesi günü saat 21.00 TSİ’de açıklayacak. Paket henüz yayımlanmadığı için hangi Çinli şirketlerin ya da finansal kuruluşların hedef alınacağı kesinleşmiş değil.
Çin bağlantısı yaptırım riskini büyütüyor
Çin, Kpler’in 2025 verilerine göre İran’ın deniz yoluyla sevk edilen petrolünün yüzde 80’den fazlasını satın alıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a ekonomik destek sağlayan ülkelere sonuçları olacağı yönündeki uyarısı ile Bessent’in Pekin’e Washington’la işbirliği çağrısı birlikte değerlendirildiğinde, yeni paketin ikincil yaptırımlar üzerinden İran’ın ticaret ortaklarını da hedefleyebileceği görülüyor. Bunun kapsamı ancak Hazine Bakanlığı açıklamasıyla netleşecek.
İran petrolünün Çin’e akışı yeni paket öncesinde zaten belirgin biçimde zayıfladı. Kpler verilerine göre Çin’in İran’dan aldığı petrol Ağustos ayında şu ana kadar günlük 534 bin varile gerilerken, 2025 ortalaması günlük 1,4 milyon varildi. Bu iki seviye arasındaki fark yaklaşık yüzde 62’ye ulaşıyor.
Çinli bağımsız rafineriler açısından baskı yalnız yaptırım tehdidinden gelmiyor. İran ham petrolünün bulunabilirliği azalırken bazı alıcıların Brezilya ve Irak petrolüne yöneldiği bildiriliyor. Endeks24’te temmuz ayında yayımlanan Çinli alıcıların İran dışı petrole yönelişini ele alan haber de tedarik desenindeki değişimin yeni olmadığını gösteriyordu.
Hürmüz’de petrol akışı savaş öncesinin altında
Yeni yaptırım paketi, Hürmüz Boğazı’ndaki fiziksel arz kesintisinin sürdüğü bir dönemde geliyor. ABD Enerji Bakanı Chris Wright’ın açıkladığı yedi günlük ortalamaya göre boğazdan geçen petrol miktarı günlük yaklaşık 8 milyon varile indi. Savaş öncesinde bu hacim günlük 20 milyon varilin üzerindeydi.
Gemi takip verileri de büyük ham petrol ve LNG tankerlerinin geçişindeki ciddi zayıflığa işaret ediyor. Vericilerini kapatan gemiler takip sistemlerinde görünmeyebildiği için günlük gemi sayıları tam trafik ölçüsü olarak değerlendirilemiyor. Buna karşın hem sevkiyat hacmi hem de tanker hareketleri, boğazın normal işleyişten uzak kaldığını gösteriyor.
Tahran ikincil yaptırımlara karşı çıkıyor
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baghaei, yeni ABD yaptırımlarını başka ülkelerin egemenliğine müdahale olarak nitelendirerek ikincil yaptırımların uluslararası hukukta temeli olmadığını savundu. İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Ali Abdollahi ise yeni tehditlere askeri karşılık verileceği mesajını yineledi.
Tahran’dan gelen siyasi mesajların tamamı aynı yönde değil. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan diplomatik çözüm çağrısını sürdürürken, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ekonomik baskının ülkenin dayanıklılığı üzerindeki etkisini açık biçimde kabul etti. Bu tablo, Washington’un yeni paketinin yalnız İran’ın petrol gelirlerini değil, bu geliri mümkün kılan dış ticaret ve ödeme kanallarını ne ölçüde hedefleyeceğini pazartesi günkü açıklamanın temel sorusu haline getiriyor.
