ABD ve İsrail’in İran’a yönelik mart ayı boyunca süren askeri operasyonlarının enerji piyasalarında yarattığı sert dalgalanma, Türkiye ekonomisinin dış dengesinde belirgin bir bozulmaya yol açtı. TCMB verilerine göre cari işlemler açığı martta 9 milyar 672 milyon dolara çıkarak son 38 ayın en yüksek aylık seviyesine ulaştı. Aynı dönemde portföy yatırımlarındaki hızlı çözülme ve net hata noksan kalemindeki çıkışlarla birlikte rezervlerde 43 milyar 420 milyon dolarlık erime yaşandı.
Cari açıkta yılın ilk aylarında başlayan yükseliş eğilimi martta ivme kazandı. Ocak-mart döneminde toplam cari açık geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 67,6 artarak 23 milyar 696 milyon dolara çıktı. Yıllıklandırılmış cari açık ise 39 milyar 724 milyon dolarla son 23 ayın zirvesine ulaştı.
Dış ticaret dengesi, özellikle enerji ithalatındaki maliyet artışının etkisiyle belirgin biçimde bozuldu. Ödemeler dengesi tanımlı verilere göre martta ihracat yıllık bazda yüzde 7,4 düşüşle 21 milyar 694 milyon dolar olurken, ithalat yüzde 10,4 artışla 31 milyar 209 milyon dolara yükseldi. Böylece aylık dış ticaret açığı yüzde 96,1 artarak 9 milyar 515 milyon dolara çıktı.
Hizmet gelirleri tarafında da zayıflama dikkat çekti. Turizm, taşımacılık ve dış müteahhitlik faaliyetlerini kapsayan net hizmet gelirleri martta 2 milyar 592 milyon dolar olarak gerçekleşti. Bu tutar geçen yılın aynı ayına göre yüzde 3,4 daha düşük seviyede kaldı ve dış ticaret açığını dengeleme kapasitesinde gerilemeye işaret etti.
Enerji hariç dengede de tarihi bozulma
Cari dengedeki kötüleşmenin yalnızca enerji fiyatlarından kaynaklanmaması dikkat çekti. Enerji hariç cari işlemler dengesi martta 5 milyar 489 milyon dolar açık verdi. Bu veri, TCMB’nin 2013 sonrası serisindeki en yüksek aylık enerji hariç açık olarak kaydedildi.
Enerji ve altın hariç cari denge de martta 3 milyar 886 milyon dolar açık verdi. Böylece çekirdek denge göstergelerinde de iç talep ve ithalat baskısının güçlendiği görüldü. İlk çeyrek sonunda enerji ve altın hariç toplam açık 6 milyar 327 milyon dolara ulaştı.
Finansman tarafında ise tablo daha kırılgan bir görünüm sundu. Martta doğrudan yatırımlarda 212 milyon dolar net çıkış yaşanırken, portföy yatırımlarında toplam çıkış 14 milyar 800 milyon dolara ulaştı. Yabancı yatırımcılar hisse senedi piyasasında 1 milyar 79 milyon dolar, DİBS piyasasında ise 6 milyar 399 milyon dolar net satış gerçekleştirdi.
Diğer yatırımlar kaleminde de kredi ve mevduat hareketleri kaynaklı 11 milyar 729 milyon dolarlık çıkış kaydedildi. Böylece doğrudan yatırım, portföy yatırımları ve diğer yatırımlar kalemlerinden toplam 26 milyar 741 milyon dolarlık net döviz çıkışı gerçekleşti.
Net hata noksan kalemindeki 6 milyar 996 milyon dolarlık çıkış ve cari açığın finansman ihtiyacıyla birlikte toplam rezerv kullanımının bir ayda 43 milyar 420 milyon dolara ulaştığı hesaplandı.
Yıllık açık 40 milyar dolara yaklaştı
Yıllıklandırılmış verilere göre Türkiye’nin son bir yıldaki dış ticaret açığı 77 milyar 845 milyon dolar oldu. Aynı dönemde hizmet gelirlerinden 63 milyar 84 milyon dolarlık giriş sağlanırken, birincil gelir dengesinde 23 milyar 818 milyon dolarlık çıkış gerçekleşti.
Cari açığın finansmanında doğrudan yatırımların katkısı sınırlı kalırken, ağırlık dış kredi kullanımı üzerinden sağlandı. Son bir yılda net 38 milyar 611 milyon dolar dış kredi kullanıldığı hesaplandı. Buna karşın yabancı para mevduatlarında ve efektiflerde 19 milyar 715 milyon dolarlık çözülme yaşandı.
TCMB rezervlerindeki yıllık erime ise 52 milyar 486 milyon dolara ulaştı. Net hata noksan kaleminde son bir yıldaki kaynağı belirsiz çıkışın 33 milyar 275 milyon dolar seviyesine yükselmesi finansman kalitesine yönelik soru işaretlerini artırdı.
