Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara, ülkesinin İsrail ile bir güvenlik anlaşmasına ulaşmak için çalıştığını, düzenlemenin başarılı olması halinde kapsamlı barış görüşmelerine geçilebileceğini söyledi. Şara, 26 Temmuz'da yayımlanan Al Jazeera röportajında, bu arayışın Suriye'nin işgal altındaki Golan Tepeleri üzerindeki hak iddiasından vazgeçmesi anlamına gelmeyeceğini vurguladı. Şam'ın yaklaşımı, sınır hattındaki çatışma riskini azaltacak bir güvenlik çerçevesi ile Golan'ın nihai statüsünü ayrı dosyalar olarak ele aldığına işaret ediyor.
“Güvenlik anlaşması başarılı olursa, Golan'daki meşru hakkımızdan vazgeçmeden kapsamlı barışın yolunu açabilir.”
Şam güvenlik düzenlemesi ile Golan dosyasını ayırıyor
Şara, Suriye'nin birden fazla ülkeyi sürece dahil ederek İsrail'i daha dengeli bir politika izlemeye yöneltmeye çalıştığını belirtti ve “Çatışmaya girmekten kaçınıyoruz” dedi. Ancak arabulucu ülkelerin hangileri olduğu, görüşmelerin hangi aşamaya ulaştığı ve olası metnin İsrail güçlerinin Suriye içindeki konumunu kapsayıp kapsamadığı açıklanmadı.
Açıklamalardan, Şam'ın güvenlik anlaşmasını egemenlik ihtilafının çözümü değil, daha geniş bir siyasi sürecin ilk basamağı olarak gördüğü anlaşılıyor. Golan üzerindeki hak iddiasının korunacağı vurgusu, yakın vadeli bir düzenleme sağlansa bile nihai statü dosyasının açık kalacağını gösteriyor.
Açıklanmadı
Açıklanmadı
İsim verilmedi
Kalıcı bir gerilim azaltma mekanizması, Suriye'nin yeniden imar finansmanı ve yabancı sermaye çekme çabaları açısından siyasi riskleri sınırlayabilir. Buna karşılık sahadaki İsrail varlığının sürmesi ve Golan konusundaki anlaşmazlık, güvenlik düzenlemesinin kapsamlı barışa dönüşmesini zorlaştıran başlıca belirsizlikler. Bölgesel güvenlik ile yeniden yapılanma arasındaki kesişim, Endeks24'ün ekonomi ve politika gündeminde yakından izleniyor.
Golan dosyasının yarım yüzyıllık arka planı
İsrail, Altı Gün Savaşı sırasında Golan Tepeleri'ni Suriye'den aldı.
Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması imzalandı; ayrıştırma bölgesini izlemek üzere UNDOF görevlendirildi.
İsrail Golan'ı ilhak etti. İlhak, Birleşmiş Milletler ve uluslararası toplumun büyük bölümü tarafından tanınmadı.
Beşşar Esad yönetiminin sona ermesinin ardından İsrail güçleri ayrıştırma bölgesine ve Hermon Dağı'nın Suriye tarafına ilerledi.
Şara, güvenlik anlaşmasının kapsamlı barışa kapı açabileceğini, ancak Golan hakkından vazgeçilmeyeceğini söyledi.
Kaynaklar: Birleşmiş Milletler, Al Jazeera, Reuters, SANA
Sahadaki hareketlilik diplomasiye eşlik ediyor
Beşşar Esad yönetiminin Aralık 2024'te sona ermesinden sonra İsrail birlikleri, 1974 anlaşmasının öngördüğü ayrıştırma bölgesine ve Şam'a hâkim konumdaki Hermon Dağı'nın Suriye tarafına ilerledi. İsrail ordusu daha sonra Suriye içinde hava saldırıları ve kara operasyonları düzenledi, bazı kişileri gözaltına aldı. İsrail yönetimi bu adımları sınır güvenliği, silahlı tehditlerin önlenmesi ve Dürzi toplumunun korunması gerekçeleriyle savundu.
Suriye resmi haber ajansı SANA, 26 Temmuz'da Dera kırsalındaki Maariye köyünde bir elektrik trafosunun İsrail güçlerince vurulduğunu ve çok sayıda evin elektriksiz kaldığını bildirdi. Ajansın yerel kaynaklara dayandırdığı bu olay bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı. Saha haberlerinin sürdüğü bir dönemde Şara'nın çatışmadan kaçınma vurgusu, diplomasi ile askeri gerilim arasındaki mesafenin henüz kapanmadığını gösteriyor.
Guterres 1974 anlaşmasına dönüş çağrısı yaptı
BM Genel Sekreteri António Guterres'in 25-26 Temmuz'daki Şam ziyareti, 2009'dan bu yana bir BM Genel Sekreteri tarafından Suriye'ye gerçekleştirilen ilk ziyaret oldu. Guterres, Suriye'nin egemenliği, bağımsızlığı ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi gerektiğini belirterek İsrail'in 1974 tarihli Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması'nı ihlal etmesinin kabul edilemez olduğunu ve ihlallerin sona ermesi gerektiğini söyledi.
Şara'nın açıklaması bir anlaşmaya varıldığını göstermiyor. Tarafların üzerinde uzlaştığı taslak, uygulama mekanizması veya takvim kamuoyuna açıklanmış değil.
Şimdilik net olan, Şam'ın çatışma riskini azaltacak bir güvenlik düzenlemesine açık olduğu, ancak Golan dosyasını nihai barış görüşmelerinin dışında bırakmayacağı. Anlaşmanın kapsamlı barışa dönüşüp dönüşmeyeceğini, sahadaki askeri hareketliliğin durması ve 1974 düzenine ilişkin somut adımlar belirleyecek.
