Sanayide teknoloji payı arttı geleneksel yapı değişmedi

İstanbul Sanayi Odası’nın 2025 yılı İSO 500 ve İSO İkinci 500 sonuçlarından EKONOMİM tarafından oluşturulan konsolide İSO 1000 tablosu, Türk sanayisinde yüksek teknoloji payının son beş yılda yükseldiğini ancak üretim yapısının ana omurgasının değişmediğini gösterdi. 2021-2025 döneminde yüksek teknolojili sanayilerin brüt katma değerden aldığı pay yüzde 5,67’den yüzde 7,24’e çıkarken, düşük ve orta-düşük teknoloji gruplarının birleşik payı yüzde 66,64’ten yalnızca yüzde 66,26’ya geriledi. Toplam brüt katma değer nominal olarak 571,65 milyar liradan 3 trilyon 873,98 milyar liraya yükseldi.

Konsolide veride yüksek teknoloji grubunun ürettiği katma değer 32,39 milyar liradan 280,39 milyar liraya çıkarak nominal olarak 8,6 katına ulaştı. Yüksek teknoloji payındaki artış olumlu bir yön değişimine işaret etse de beş yıllık nominal büyüklükler yüksek enflasyon ve sektör fiyatları nedeniyle tek başına reel verimlilik ya da kalıcı teknolojik dönüşüm göstergesi olarak okunamıyor. Yapısal tabloyu daha açık biçimde, teknoloji gruplarının toplam içindeki payları ve bu payların zaman içindeki yönü ortaya koyuyor.

Orta-yüksek teknoloji 2023 zirvesinden uzaklaştı

Otomotiv, kimya, makine ve elektrikli teçhizat gibi ihracatın omurgasındaki sektörleri kapsayan orta-yüksek teknoloji grubu, 2023’te yüzde 29,91 ile ulaştığı zirvenin ardından 2024’te yüzde 26,71’e, 2025’te yüzde 26,51’e geriledi. İki yıllık kayıp 3,40 puana ulaştı. İSO’nun ayrı araştırmaları da 2025 bileşimini doğruluyor. İSO 500’de yüksek teknoloji payı yüzde 7,6’ya, İSO İkinci 500’de yüzde 4,9’a yükselirken, her iki grupta da düşük ve orta-düşük teknoloji ağırlığı sürdü.

Sanayi üretimindeki son dönem ayrışması da benzer bir yapıya işaret ediyor. Endeks24’ün daha önce aktardığı yüksek teknoloji üretimindeki ayrışma, teknoloji yoğun segmentlerdeki artışın genel imalat tabanına aynı ölçüde yayılmadığını göstermişti.

Gıda zirveye çıktı, ana metal sert geriledi

Sektörel sıralamada beş yıl içinde belirgin bir bayrak değişimi yaşandı. Gıda ürünleri imalatı, 2021’de yüzde 8,64 pay ve 49,38 milyar liralık katma değerle beşinci sıradayken 2025’te yüzde 12,47 pay ve 483,2 milyar lirayla ilk sıraya yükseldi. Motorlu kara taşıtları yüzde 12,38 pay ve 479,8 milyar lirayla ikinci, kok kömürü ve rafine petrol ürünleri yüzde 12,09 pay ve 468,4 milyar lirayla üçüncü oldu.

Ana metal sanayisi 2021’de yüzde 17,36 ile açık ara liderken 2025’te yüzde 9,84’e geriledi ve 7,52 puanla en sert pay kaybını yaşadı. Kimyasallar ve kimyasal ürünlerde kayıp 4,63 puan, tekstil ürünlerinde 3,47 puan oldu. Buna karşılık rafine petrol 8,27 puanlık artışla beş yıllık dönemin en güçlü yükselişini kaydetti.

Nominal büyüme ile yapısal dönüşüm ayrıştı

İSO 1000’in toplam brüt katma değerindeki yaklaşık 6,8 katlık nominal artış, sektörlerin fiyatlama gücü ve enflasyon etkisiyle birlikte değerlendirilmek zorunda. Gıda ve rafine petrolün sıralamadaki yükselişi, katma değer pastasının yalnız teknoloji yatırımlarıyla değil, iç talep, enerji fiyatları ve sektör bazlı fiyat hareketleriyle de şekillendiğini gösteriyor. Bu nedenle 2025 tablosunun ana sonucu, yüksek teknoloji tarafında ilerleme kaydedilmesine karşın orta-yüksek teknolojideki gerilemenin ve geleneksel sanayilerin üçte ikilik ağırlığının devam etmesi oldu.