Trump yönetimi, Rus deniz yoluyla taşınan ham petrolün belirli koşullarda satın alınmasına imkan veren yaptırım muafiyetini cumartesi günü sona erdirdi. ABD Hazine Bakanlığı’nın tankerlerde depolanan Rus petrolü alımına izin veren genel lisansı yenilememesiyle birlikte özellikle Hindistan’ın enerji tedarik modeli üzerindeki baskı arttı.
Reuters’ın aktardığına göre karar, İran kaynaklı jeopolitik gerilimin ardından verilen bir aylık geçici uzatmanın bitmesiyle yürürlüğe girdi. Washington yönetimi, Hürmüz Boğazı’na ilişkin risklerin küresel enerji arzını tehdit ettiği dönemde piyasadaki ani fiyat şoklarını sınırlamak amacıyla muafiyeti geçici olarak korumuştu.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent daha önce yaptığı açıklamada lisansın yenilenmeyeceğini belirtmişti. Cumartesi günü itibarıyla Hazine Bakanlığı’nın resmi internet sitesinde yeni bir uzatma bildirimi yayımlanmadı. Bakanlık sözcüsü ise konuya ilişkin yorum yapmadı.
Kararın zamanlaması Washington’daki siyasi baskıyla da ilişkilendiriliyor. Demokrat Senatörler Jeanne Shaheen ve Elizabeth Warren cuma günü yaptıkları ortak açıklamada muafiyetin Rusya’nın Ukrayna’daki askeri faaliyetlerini dolaylı şekilde finanse ettiğini savundu. Senatörler ayrıca söz konusu uygulamanın ABD’de akaryakıt fiyatlarını düşürme konusunda beklenen etkiyi yaratmadığını belirtti.
Trump yönetimi son haftalarda enerji maliyetlerini sınırlamak amacıyla ek önlemleri de devreye aldı. Stratejik Petrol Rezervi’nden (SPR) acil kredi mekanizmaları açılırken Jones Yasası kapsamındaki bazı deniz taşımacılığı düzenlemeleri geçici olarak gevşetildi. Başkan Donald Trump ayrıca galon başına 18,4 sentlik federal benzin vergisinin geçici olarak askıya alınmasını desteklediğini açıkladı.
Buna rağmen ABD’de pompa fiyatları yüksek seyrini koruyor. Ortalama benzin fiyatı galon başına yaklaşık 4,50 dolar seviyesinde bulunuyor. Bu seviye, 2022 enerji krizinden bu yana görülen en yüksek fiyatlamalar arasında yer alıyor.
Hindistan enerji denkleminde kırılma
Kararın en güçlü etkisinin Hindistan üzerinde hissedilmesi bekleniyor. Hindistan, son iki yılda Rus deniz yoluyla taşınan ham petrolün en büyük alıcısı konumuna yükselmişti. Nisan ve mayıs aylarında ithalat hacimleri tarihi zirvelere yaklaşırken bu akışın büyük bölümü artık sona eren yaptırım muafiyeti kapsamında gerçekleşti.
Yeni dönemde Hindistan’ın Orta Doğu ve Afrika kaynaklı petrol ithalatına yeniden ağırlık vermesi olası görülüyor. Ancak alternatif tedarik maliyetlerinin yükselmesi, Hindistan rafineri marjları ve Asya enerji fiyatları üzerinde ek baskı oluşturabilir.
Küresel enerji piyasalarında yeni risk başlığı
Karar yalnızca Rus petrol ticaretini değil, küresel enerji taşımacılığı maliyetlerini de etkileyebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. İran gerilimi nedeniyle zaten yüksek seyreden sigorta ve navlun maliyetlerinin, yaptırım baskısıyla birlikte daha da artabileceği belirtiliyor.
Trump’ın Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile İran petrolü satın alan Çinli şirketlere yönelik yaptırımları görüştüğünü açıklaması ise enerji diplomasisinin önümüzdeki haftalarda daha sert bir zemine taşınabileceğine işaret ediyor. Piyasalarda özellikle Çin-Hindistan-Rusya enerji hattındaki olası yeni düzenlemeler yakından izleniyor.
Jeopolitik risk modellemeleri enerji arz güvenliği hassasiyetinin yeniden fiyatlandığını gösteriyor.
