Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) mart ayına ilişkin ticaret satış hacmi verileri, perakende ticarette yıllık bazda güçlü görünen büyümenin önemli bölümünün kuyum harcamalarından kaynaklandığını ortaya koydu. Toptan ticaret satış hacmi aynı dönemde yüzde 3,5 daralırken, perakende ticaret satış hacmi yüzde 21,2 arttı.
Veri setinin ayrıntıları, küresel riskler, jeopolitik gerilimler ve yüksek enflasyon ortamında vatandaşların temel tüketim harcamalarını sınırlandırırken birikimlerini altına yönlendirme eğiliminin güçlendiğine işaret etti. Özellikle savaş ve belirsizlik atmosferinin yoğunlaştığı mart ayında, “servet koruma davranışı” niteliğindeki kuyum harcamalarının perakende büyümenin temel taşıyıcısı olduğu görüldü.
TÜİK verilerine göre “uzmanlaşmış mağazalarda saat ve mücevher perakende satışı” kaleminde mart ayında aylık bazda yüzde 11,7, yıllık bazda ise yüzde 85,6 artış gerçekleşti. İstatistiksel sınıflamada bu grup; altın takılar, değerli taşlı ürünler, gümüş takılar ve lüks saatleri kapsasa da satışların büyük bölümünü yatırım amaçlı fiziki altın alımları oluşturuyor.
Veriler, kuyum harcamaları hariç tutulduğunda perakende tüketimdeki artışın belirgin şekilde zayıfladığını da gösterdi. “Saat ve mücevher” grubu dışarıda bırakıldığında perakende ticaret satış hacminde aylık artış yüzde 0,9’a, yıllık artış ise yüzde 12,7’ye geriliyor. Buna göre mart ayındaki yıllık perakende büyümenin yaklaşık 8,4 puanlık kısmı kuyum harcamalarından kaynaklandı.
Toptan ticarette daralma dikkat çekti
Mart ayında toplam ticaret satış hacmi aylık bazda yüzde 1,9 arttı. Aynı dönemde motorlu kara taşıtları ve motosikletlerin ticaret ve onarım faaliyetlerinde aylık yüzde 2,9 düşüş yaşanırken, toptan ticaret satış hacmi yüzde 2,4, perakende ticaret satış hacmi ise yüzde 2,6 yükseldi.
Yıllık bazda ise tablo daha zayıf bir görünüm ortaya koydu. Motorlu kara taşıtları ve motosiklet ticareti ile onarım faaliyetlerinde yüzde 10,3, toptan ticaret satış hacminde ise yüzde 3,5 daralma gerçekleşti. Böylece toplam ticaret hacmindeki yıllık artış yalnızca yüzde 1,7 seviyesinde kaldı.
Ekonomistler, kuyum harcamalarındaki güçlü artışın geniş tabanlı tüketim canlanmasından çok, vatandaşların enflasyona karşı korunma amacıyla tasarruflarını altına yönlendirmesini yansıttığını değerlendiriyor.
Piyasa etkisi
Altına yönelen tasarruf eğilimi, iç tüketimdeki kırılgan yapının sürdüğüne işaret ediyor. Perakende büyümenin büyük ölçüde kuyum harcamalarından beslenmesi; dayanıklı tüketim, gıda dışı harcamalar ve genel perakende talebindeki ivmenin sınırlı kaldığını gösteriyor. Bu görünüm, iç talep kaynaklı büyümenin kompozisyonuna ilişkin soru işaretlerini artırırken, altın ithalatı ve cari denge üzerindeki baskının sürmesine neden olabilir.
