Irak Başbakanı Ali Falih ez-Zeydi, 25 Eylül 2026'da New York'ta BM Genel Kurulu'nun 81. dönem genel görüşmelerinde yaptığı konuşmada, deniz ulaşımı ve seyir serbestliğine ilişkin sorunların dünya genelinde enerji fiyatlarında kriz yarattığını söyledi. Zeydi, bu riskleri sınırlamak için Irak'ın petrol ihracat çıkışlarını çeşitlendirdiğini ve ülkeyi Türkiye, Ürdün ve Suriye üzerinden küresel piyasalara bağlayacak enerji hatları ile koridorları geliştirdiğini açıkladı.
Zeydi konuşmasında belirli bir boru hattının adını vermedi. Irak'ın Türkiye'ye uzanan fiili ihracat bağlantısı, Kerkük'ten Ceyhan'a uzanan Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı. Başbakan, Irak'ın enerji üretiminde küresel bir merkez olma hedefini de yineledi ve Kalkınma Yolu projesini Büyük Fav Limanı'ndan Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan ticaret, sanayi ve enerji koridoru olarak tanımladı.
Ceyhan hattında bir yıllık geçiş düzenlemesi
Irak ile Türkiye arasındaki 1973 tarihli boru hattı anlaşması 27 Temmuz 2026'da sona erdi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın açıklamasına göre BOTAŞ ile Irak'ın devlet petrol şirketleri SOMO ve NOC, 1 Ağustos 2026'da hattın kullanımına ilişkin bir yıllık geçiş düzenlemesi imzaladı.
Bayraktar, düzenlemenin günlük 750 bin varillik kapasiteyi kapsadığını, hattaki akışın günlük 180 bin varilden bu seviyeye çıkarılmasının hedeflendiğini ve uzun vadeli yeni anlaşma için çalışmaların sürdüğünü bildirdi. Hattın tasarım kapasitesi günlük 1,5 milyon varil. Geçiş düzenlemesi böylece ağustos başındaki akışın dört katından fazlasına alan açıyor. Akışın hedef hacme ne ölçüde ulaştığına ilişkin eylül ayı resmi verisi Endeks24 tarafından teyit edilemedi.
Hattaki akış, Uluslararası Ticaret Odası tahkim kararının ardından Mart 2023'te durmuş, Eylül 2025 sonunda yeniden başlamıştı.
Körfez rotasındaki risk kuzey hattını öne çıkarıyor
Irak'ın ham petrol ihracatının büyük bölümü Basra'daki güney terminallerinden yapılıyor ve tankerler Körfez'den Hürmüz Boğazı üzerinden açık denize çıkıyor. Boğazdaki gemi trafiği eylül ortasında sert biçimde daraldı ve Hürmüz'de emtia gemisi trafiği tek haneye indi. Kızıldeniz tarafında da baskı sürüyor; Husilerin Babülmendep çevresindeki ilerleyişi Suudi petrolünün Kızıldeniz çıkışını zorluyor.
Bu tablo altında Irak'ın Akdeniz'e açılan kuzey rotasını büyütme isteği, hattın kullanım oranı arttığı ölçüde Ceyhan'ın transit rolünü güçlendirebilir. Ancak Zeydi'nin konuşması yeni bir hacim taahhüdü ya da takvim içermiyor. Türkiye açısından somut etki, uzun vadeli boru hattı anlaşmasının şartlarına bağlı kalacak.
Kalkınma Yolu ve yatırım çağrısı
Zeydi, Kalkınma Yolu'nu Irak'ın bölgesel entegrasyon vizyonu olarak sundu. Başbakan, temmuz sonundaki Ankara ziyareti öncesinde yayımladığı makalede projeyi Büyük Fav Limanı'nı demiryolu ve karayoluyla Türkiye'ye bağlayan 1.200 kilometrelik, 17 milyar dolarlık bir koridor olarak tanımlamıştı.
Zeydi ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 23 Eylül'de New York'ta yaptığı görüşmede güvenlik işbirliğinin derinleştirilmesi, ikili ticaretin genişletilmesi ve Kalkınma Yolu projesinin hızlandırılması konusunda uzlaşıldığı açıklandı.
Genel Kurul kürsüsünde "Irak'la yatırım yapın; çünkü Irak'ın kaynakları, pazarı, konumu ve yeni bir ekonomi kurma iradesi var" çağrısında bulunan Zeydi, Irak topraklarından geçecek ticarete karmaşık rotalara alternatif olarak kolaylıklar sunduklarını söyledi. Başbakan, uluslararası koalisyonun Irak'taki misyonunun sona ermesiyle stratejik ortaklarla ilişkilerin askeri işbirliğinden ekonomik ve kalkınma işbirliğine taşındığını da belirtti.
Su hakları vurgusu
Zeydi, çölleşme ve su kıtlığının Irak'ın gıda güvenliğini etkilediğini belirterek "meşru ve adil su haklarına" bağlılıklarını vurguladı ve su kaynaklarının işbirliği ile uluslararası hukuk ilkelerine dayalı ortak yönetimini istedi. Dicle ve Fırat nehirlerinin Türkiye'den doğması, bu başlığı Ankara ile Bağdat arasındaki enerji ve ulaşım gündeminin yanında tutuyor.
