Devletin tüketim harcamaları, “kamuda tasarruf” döneminde hız kesmek yerine sert yükseldi. Merkezi yönetim bütçe verilerine göre Mayıs 2024-Nisan 2026 döneminde tüketime yönelik mal ve hizmet alımları toplam 992,6 milyar TL’ye ulaştı. Harcamalardaki artışta savunma ve güvenlik giderleri belirleyici olurken, enerji ve yiyecek-içecek kalemlerindeki yükseliş de dikkat çekti.
Bu yılın ilk dört ayında devletin tüketim amaçlı mal ve hizmet alımları geçen yılın aynı dönemine göre %62,1 arttı ve 178,2 milyar TL oldu. Aynı dönemde savunma ve güvenlik harcamaları %148,3’lük artışla yaklaşık 73 milyar TL’ye çıktı. Bu yükseliş, tüketim harcamalarının yalnızca enflasyon kaynaklı değil, reel olarak da büyüdüğüne işaret etti.
Asıl kritik eşik ise reel büyümede oluştu. Son bir yıllık dönemde devletin tüketim giderleri cari olarak %44,9 artarken, TÜFE ortalamasına göre hesaplandığında reel artış %9,4 oldu. Böylece kamu tüketim harcamaları bütçe büyümesinin de üzerine çıktı.
Savunma giderleri bütçe dinamiğini değiştirdi
Tasarruf paketinin dışında bırakılan savunma ve güvenlik harcamaları toplam artışın ana sürükleyicisi oldu. İki yıllık dönemde savunma ve güvenlik amaçlı tüketim giderleri 378,1 milyar TL’ye ulaştı. Bunun 198,6 milyar TL’lik bölümünü silah, araç, gereç ve savaş teçhizatı alımları oluşturdu.
KAAN, Çelik Kubbe, İHA/SİHA projeleri, füze sistemleri ve deniz platformlarına yönelik yatırımlar savunma harcamalarını yukarı taşıyan temel unsurlar arasında yer aldı. Bölgesel güvenlik riskleri, sınır ötesi operasyon ihtimali ve NATO eksenli modernizasyon gereksinimi de harcama baskısını büyüttü.
Piyasanın odaklandığı temel risk ise cari bütçe dengesinde oluşuyor. Savunma harcamalarının stratejik niteliği nedeniyle tasarruf kapsamı dışında tutulması, diğer cari gider kalemlerinde ek disiplin ihtiyacını artırıyor.
Enerji ve yiyecek giderleri hızlandı
Savunma dışındaki en büyük tüketim kalemi enerji oldu. Devletin kömür, doğal gaz, akaryakıt ve benzeri enerji giderleri iki yılda 252,8 milyar TL’ye ulaştı. Artan enerji fiyatları ve kamu taşıt tüketimi bu yükselişte etkili oldu.
Yiyecek ve içecek alımları da dikkat çekici biçimde büyüdü. Son iki yılda bu kaleme yapılan harcama 147,7 milyar TL’ye çıktı. Harcamaların büyük bölümünü hastaneler, askeri birlikler, yatılı okullar ve sosyal hizmet kuruluşlarının iaşe giderleri oluşturdu.
Kırtasiye, yayın, baskı ve büro malzemesi giderleri için ödenen toplam tutar ise 59,1 milyar TL oldu. Ders kitapları, kimlik kartı ve pasaport basımları ile büro sarf malzemeleri bu kalemin ana unsurları arasında yer aldı.
Giyim ve diğer tüketim kalemlerinde genişleme sürdü
Devletin giyim ve kuşam harcamaları da iki yılda 31,9 milyar TL’ye ulaştı. Spor malzemeleri, tören ekipmanları, mehter ve bando kıyafetleri ile koruyucu ekipman alımları bu kalemde öne çıktı.
Su ve temizlik malzemelerine yapılan harcama 23,1 milyar TL olurken, NATO altyapı projeleri ve çeşitli tüketim kalemleri için yapılan ödemeler de toplam harcamaları yukarı taşıdı. Böylece “tasarruf dönemi” olarak tanımlanan iki yılda kamu tüketim harcamaları 1 trilyon TL sınırına dayandı.
