Anayasa Mahkemesi (AYM), özel eğitim kurumlarına yönelik idari yaptırımları düzenleyen 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nun bazı hükümlerini iptal etti. Resmi Gazete’de yayımlanan karara göre AYM, gerçeğe aykırı reklam verilmesi, öğrenci bilgileri veya görsellerinin kullanılması ve yönetmelik hükümlerine aykırı davranılması halinde uygulanan idari para cezalarının tekrar durumunda 5 kat artırılmasını öngören düzenlemeyi Anayasa’ya aykırı buldu.
Başvuru, Anayasa Mahkemesi’ne Kırıkkale 1. Sulh Ceza Hakimliği ile Sandıklı Sulh Ceza Hakimliği tarafından taşındı. Başvurularda, ilgili fiillerin hangi süre içinde tekrar edilmesi halinde ağırlaştırılmış cezaya konu olacağına ilişkin herhangi bir zaman sınırı belirlenmemesinin hukuki belirlilik ilkesini zedelediği savunuldu.
Yüksek Mahkeme, kanun koyucunun özel öğretim kurumlarını daha etkin denetlemek amacıyla kademeli yaptırım sistemi oluşturmasının meşru olduğunu kabul etti. Ancak aynı ihlalin ne kadar süre içinde tekrar edilmesi halinde ağırlaştırılmış cezaya tabi olacağına ilişkin net bir zaman aralığının bulunmamasının ölçülülük ilkesine aykırı olduğu sonucuna vardı.
Kararda, mevcut düzenlemenin özel eğitim kurumlarını faaliyetleri boyunca süresiz biçimde ağırlaştırılmış yaptırım tehdidi altında bıraktığı belirtildi. AYM, bu durumun kurumlar üzerinde “katlanılamayacak ölçüde külfet” oluşturduğunu değerlendirerek ilgili hükümlerin iptaline karar verdi. İptal hükmünün 9 ay sonra yürürlüğe girmesi kararlaştırıldı.
Hukuki belirlilik tartışması öne çıktı
AYM kararında öne çıkan temel unsur, idari yaptırımlarda “tekerrür” uygulamasının hangi zaman dilimi içinde geçerli olacağının açık biçimde tanımlanmamış olması oldu. Mahkeme, süresiz yaptırım riskinin hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığını belirtti.
Karar, yalnızca özel öğretim kurumları açısından değil, idari para cezalarında ağırlaştırılmış yaptırım mekanizmalarının nasıl düzenlenmesi gerektiği bakımından da emsal niteliği taşıyor. Özellikle düzenleyici kurumların uyguladığı idari yaptırımlarda zaman sınırı ve ölçülülük ilkesi yeniden tartışma konusu olabilir.
