Sanayici iç talep daralmasına karşı ihracata yöneldi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın temmuz İktisadi Yönelim Anketi, imalat sanayinde iç ve dış talep beklentilerinin belirgin biçimde ayrıştığını gösterdi. 1-14 Temmuz arasında 1.985 iş yerinden alınan yanıtlara göre mevsimsellikten arındırılmış Reel Kesim Güven Endeksi 0,8 puan düşerek 101,2 oldu. Gelecek üç ay için ihracat siparişi beklentisinin denge değeri aylık 3,4 puan yükselirken iç piyasa siparişi beklentisi 8,4 puan geriledi. Endeks24 hesabıyla iki kalem arasındaki ayrışma 11,8 puana ulaştı. Aynı dönemde kapasite kullanım oranı 0,5 puan düşüşle yüzde 73,8’e indi.

İhracat ile iç sipariş beklentisi ayrıştı

Gelecek üç aya ilişkin ihracat siparişi beklentisindeki aylık iyileşme, iç piyasa sipariş beklentisindeki sert gerilemeyle aynı ankette yan yana geldi. Üretim hacmi beklentisinin denge değeri 0,1 puan, toplam istihdam beklentisi 2,4 puan artarken toplam sipariş beklentisi 1,5 puan düştü. Son üç aya ilişkin değerlendirmelerde de ihracat siparişlerinde artış bildirenler lehine seyir güçlenirken iç piyasa siparişlerinde azalış bildirenler lehine görünüm kuvvetlendi.

Veri, gerçekleşmiş ihracat hacmini değil, firma yöneticilerinin sipariş beklentisini ölçüyor. Anket ayrışmanın nedenini doğrudan açıklamasa da iç talebe ilişkin zayıf değerlendirmeler ile dış sipariş beklentisindeki güçlenmenin birlikte görülmesi, üreticilerin sipariş tabanını dış pazarlarda genişletmeye çalıştığına işaret ediyor. Ayrıntılar TCMB’nin temmuz raporunda yer aldı.

Güven 100 eşiğinin üzerinde kaldı

Mevsimsellikten arındırılmış Reel Kesim Güven Endeksi temmuzda 0,8 puan azalarak 101,2’ye geriledi. Mevsimsellikten arındırılmamış endeks de 1,3 puan düşüşle 102,2 oldu. Her iki gösterge 100 eşiğinin üzerinde kalırken, aylık hareket sanayi yöneticilerinin genel görünümde daha temkinli bir konuma geçtiğini gösterdi.

Gelecek üç aydaki ihracat siparişi, toplam istihdam ve üretim hacmi ile mevcut mamul mal stokuna ilişkin değerlendirmeler endeksi yukarı yönlü etkiledi. Sabit sermaye yatırım harcaması, mevcut toplam siparişler, son üç aydaki toplam siparişler ve genel gidişat değerlendirmeleri ise güveni aşağı çekti. Endeks24’ün nisan ayındaki güven kaybını ele alan haberinde gösterge 100 eşiğinin altına inmişti.

Kapasite kullanımında yatırım malları geriledi

İmalat sanayinde mevsimsellikten arındırılmış kapasite kullanım oranı hazirandaki yüzde 74,3 seviyesinden temmuzda yüzde 73,8’e düştü. Arındırılmamış oran da 0,6 puan azalarak yüzde 73,9 oldu. Mal gruplarında en sert aylık kayıp yatırım mallarında görüldü. Oran 2,2 puan düşüşle yüzde 71,2’ye indi.

Alt sektörlerde motorlu kara taşıtları ile makine ve ekipman yüzde 68,5 kapasite kullanımıyla sanayi ortalamasının altında kaldı. Deri sektöründe oran yüzde 58,7’ye inerken en yüksek seviyeler yüzde 84,6 ile ağaç ürünlerinde, yüzde 83,9 ile kağıtta ve yüzde 83,8 ile tütünde kaydedildi.

Maliyet ve fiyat beklentileri yavaşladı

Firmaların son üç ayda birim maliyet artışı bildirenler ile gelecek üç ayda maliyet artışı bekleyenler lehine olan seyri hazirana göre zayıfladı. Satış fiyatı artış beklentisinde de gerileme görüldü. Gelecek 12 aylık dönem sonu yıllık ÜFE beklentisi 0,2 puan azalarak yüzde 31,3’e indi.

Ankete katılan iş yerlerinin yüzde 56,9’u üretimi kısıtlayan bir faktör bulunmadığını bildirdi. Talep yetersizliğini en önemli kısıt olarak gösterenlerin oranı yüzde 12,7 oldu. İstihdam beklentisindeki güçlenmeye karşın sabit sermaye yatırım harcamasına ilişkin artış beklentisinin zayıflaması, firmaların kısa vadeli üretimi korurken uzun vadeli yatırım kararlarında daha ihtiyatlı kaldığını ortaya koydu. Anket sonuçları katılımcıların değerlendirmelerini yansıtıyor, TCMB’nin tahmini niteliğini taşımıyor.