Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan 2026 yılı Ocak–Mart dönemi bütçe gerçekleşmeleri, vergi tahsilatında yapısal bir çarpıklığı gün yüzüne çıkardı. Toplam gelir vergisi tahsilatı 870 milyar lirayı aşarken, bu tutarın yalnızca 97 milyar lirasının beyan yoluyla alınması, sistemin "kolay tahsilat" odaklı işlediğini gösteriyor. Bakan Mehmet Şimşek'in 5,5 milyonluk rekor beyanname sayısı açıklamasına rağmen, beyan edilen verginin toplam vergi gelirleri içindeki payı %2,89 seviyesinde kalarak marjinal düzeyde kaldı.
Dolaylı vergiler ve tüketim kıskacı
2026’nın ilk üç ayında vergi gelirlerinin %44,58’i doğrudan KDV ve ÖTV gibi harcama bazlı kalemlerden elde edildi. Dolaylı vergilerin toplam içindeki payının %60 sınırına dayanması, vergi yükünün dar ve orta gelirli kitlelerin tüketim alışkanlıkları üzerinden domine edildiğini ortaya koyuyor. Özellikle geçici vergi etkilerinin azalacağı önümüzdeki aylarda, bu oranın dolaylı vergiler lehine daha da bozulması bekleniyor.
Stopajın mutlak hakimiyeti
Sistemde asıl tahsilat motoru olan stopaj, 752 milyar liralık hacmiyle gelir vergisinin %87’sini oluşturdu. Avukat, doktor ve serbest meslek gruplarının dahil olduğu milyonlarca mükellefin verdiği beyannameler "rekor" olarak nitelendirilse de, bu beyanların yarattığı katma değer stopajın gölgesinde kaldı. Bu tablo, gelir vergisinin "beyan esasına dayalı" olduğu yönündeki teorik altyapının, fiiliyatta tamamen stopaj mekanizmasına evrildiğini doğruluyor.
