Suriye’nin Şam’daki Mezze Askerî Havalimanı’nı özel ve yönetici uçuşlarına açma hazırlığı, sahada başlayan moloz kaldırma ve altyapı çalışmaları nedeniyle insan hakları örgütlerinin tepkisini çekti. Havalimanı içinde iki şüpheli mezar alanı bulunduğunu bildiren örgütler, kazı ve inşaatın insan kalıntıları ile kimlik tespiti için gerekli delillere zarar verebileceğini belirtiyor.
Suriye Sivil Havacılık ve Hava Taşımacılığı Genel Otoritesi, 3 Eylül’de Mezze’nin askerî tesisten sınırlı sivil kullanıma geçirilmesi için hazırlık yapıldığını açıkladı. Resmî açıklamaya göre proje özel ve yönetici havacılığına odaklanacak; ilk aşamada moloz kaldırma ve hava seyrüseferiyle bağlantılı altyapı çalışmaları yürütülüyor.
Yetkililer dönüşümün teknik, çevresel, hukuki ve toplumsal incelemelerle aşamalı biçimde yürütüleceğini, çevredeki kent dokusu ve gürültü düzeyinin de dikkate alınacağını bildirdi. Açıklamada şüpheli mezar alanları veya özel mülkiyet talepleri için ayrı bir koruma ya da çözüm mekanizması belirtilmedi.
Yeni belgeler infaz alanı kullanımını gösteriyor
Reuters’ın Suriye Adalet ve Hesap Verebilirlik Merkezi’nin (SJAC) elde ettiği belgelere dayanan özel haberine göre, üst düzey Suriyeli askerî yetkililer 2012’de askerî saha mahkemelerinde idama mahkûm edilen tutukluların infazı için Mezze’yi onayladı. Belgelerde önce atış poligonu, daha sonra pist yanındaki bir hangar infaz yeri olarak ele alındı.
SJAC’ın 2025 tarihli araştırması, Mezze’de gözaltında ölen kişilerle bağlantılı iki şüpheli mezar alanı belirledi. Reuters’ın incelediği belgelere ve mektuplara göre merkez, Temmuz 2025’te bu iki alanın koordinatlarını Suriye Ulusal Kayıp Kişiler Komisyonu’na iletti ve inceleme tamamlanana kadar kazı veya inşaat yapılmamasını istedi.
Aynı araştırmaya göre Mezze’de 2011-2017 döneminde en az 1.154 tutuklu öldü; bu sayı askerî saha mahkemelerinin ölüm cezalarının ardından infaz edilen kişileri kapsamıyor. Birleşmiş Milletler Suriye Soruşturma Komisyonu da 2016’da Mezze’deki Hava Kuvvetleri İstihbaratı soruşturma biriminde günlük işkence ve gözaltında ölümlere ilişkin tanıklıklar kaydetmişti.
SJAC, dönüşüm planının açıklanmasının ardından 8 Eylül’de komisyona yeniden başvurdu. Reuters’ın gördüğü ikinci mektupta moloz kaldırma, kazı veya diğer çalışmaların insan kalıntılarına ve kurbanların kimliğini belirlemede kullanılabilecek delillere zarar verebileceği uyarısı yapıldı. Reuters’a göre kuruluş ikinci mektuba henüz yanıt alamadı.
Dönüşüm planı 2025’te gündeme gelmişti
Mezze’nin özel havacılık merkezi yapılması fikri yeni değil. 27 Temmuz 2025’te açıklanan 2030 havacılık vizyonunda Suriye Sivil Havacılık Otoritesi Başkanı Ömer el-Husari, havalimanının iş insanları ve özel uçuşlara ayrılmış sivil bir tesise dönüştürülmesini hedeflediklerini söyledi. Plan, Şam Uluslararası Havalimanı üzerindeki operasyonel baskıyı azaltma ve yatırım çekme gerekçesiyle sunulmuştu.
Arazi hakları da tartışmanın parçası
Havalimanının bulunduğu arazinin mülkiyeti de yeniden geliştirme planının ikinci uyuşmazlık alanını oluşturuyor. Reuters’ın gördüğü Moadamiya belediye kayıtlarına göre tesisler, yüzlerce özel kişiye ait toplam 2,76 kilometrekare arazi üzerinde kuruldu. Eski bir belediye yetkilisi, 1956’daki inşaatın ardından çıkarılan kamulaştırma kararlarına rağmen hak sahiplerine tazminat ödenmediğini söyledi.
Moadamiya sakinleri planın duyurulmasından bir gün sonra gösteri düzenleyerek yatırım sürecine arazi sahiplerinin de dahil edilmesini istedi. Tartışma, Birleşmiş Milletler uzmanlarının 2 Eylül’de Suriye yönetimine Esad dönemindeki sistematik mülksüzleştirmeyi mümkün kıldığı belirtilen yasaları askıya alma ve kaldırma, meşru sahiplerine iade veya yeterli tazminat mekanizmaları kurma çağrısının hemen ardından geldi.
Reuters, Suriye Sivil Havacılık Otoritesi, Ulusal Kayıp Kişiler Komisyonu ve Savunma Bakanlığı’nın şüpheli mezarlar ile arazi taleplerine ilişkin sorulara yanıt vermediğini bildirdi. Projenin hangi kurum veya yatırımcı tarafından geliştirileceği de açıklanmış değil.
