Tahran ile Washington arasında haziran başında patlak veren çatışmayı sona erdirmesi beklenen mutabakat zaptının ayrıntıları belirginleşiyor. Üst düzey bir İranlı yetkili, Reuters'a yaptığı açıklamada nihai taslağın Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasından petrol yaptırımı muafiyetine, dondurulmuş 25 milyar dolarlık varlığın serbest bırakılmasından nükleer statükonun korunmasına kadar geniş bir başlık dizisini kapsadığını söyledi.
Yetkiliye göre, iki tarafın mutabakat zaptını imzalamasının ardından nihai anlaşma 60 gün içinde ayrıca görüşülecek. Anlaşma henüz imzalanmadı; İran Dışişleri Bakanlığı sürecin ihtiyatla yürütüldüğünü ve imza zamanının netleşmediğini belirtiyor.
Boğaz açılıyor, abluka kalkıyor
İranlı yetkilinin aktardığı taslağa göre İran, Hürmüz Boğazı'nı tüm ticari gemilere yeniden açacak; buna karşılık ABD, İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını kaldıracak. Boğaz, küresel petrol ve doğal gaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir geçiş noktası olduğu için maddenin enerji piyasaları açısından doğrudan yansıması bulunuyor. Buna karşın boğazın açılış takvimi ve koşulları, farklı kaynaklarda farklı biçimlerde aktarılan tartışmalı bir başlık olmayı sürdürüyor.
Taslakta öne çıkan maddeler
Yetkilinin paylaştığı çerçeve, üç ana eksende toplanıyor: güvenlik, finans ve nükleer. Aşağıdaki tablo, İranlı kaynağın aktardığı başlıkları özetliyor.
Paranın serbest bırakılma yöntemi
Finansal başlıkların en dikkat çekeni, İran'ın yurt dışında dondurulan 25 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılması. Yetkiliye göre bu süreç tek bir kanaldan değil; doğrudan nakit transferleri, bölge ülkeleri arasında iş birliği ve finansal kredi hatları gibi farklı mekanizmalar üzerinden yürütülebilecek. ABD ise nihai anlaşmaya varılana kadar yeni yaptırım getirmemeyi ve belirli bir süre petrol yaptırımlarından feragat etmeyi kabul edecek; böylece Tahran petrol satıp gelir elde edebilecek.
Nükleer programa ilişkin asıl adımlar masada değil; ertelendi ve 60 günlük takvime bırakıldı.
Taslağın okunuşuNükleerde statüko, sonrası belirsiz
Nükleer başlıkta Tahran, nükleer silah üretmeyeceğini ya da edinmeyeceğini kabul ediyor. Nihai anlaşmaya kadar mevcut durumu koruyacak, uranyum zenginleştirmeyecek ve nükleer tesislerini genişletmeyecek. ABD ise İran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunu ülke içinde seyreltmesini kabul ediyor; bunun nasıl yapılacağına ilişkin mekanizmanın ise 60 gün içinde görüşülmesi öngörülüyor. Açıklamanın ardından gözler, tarafların mutabakat zaptını imzalayıp imzalamayacağına ve nihai müzakere takviminin işleyip işlemeyeceğine çevrildi.
