İran Devrim Muhafızları (IRGC) Donanması, son 24 saatte petrol tankerleri, konteyner gemileri ve diğer ticari gemiler dahil 20 geminin Hürmüz Boğazı'ndan kendi koordinasyonuyla geçtiğini açıkladı. Açıklamada boğazda "akıllı kontrolün" sürdüğü, her türlü saldırganlığa ezici karşılık verileceği belirtildi.
Mesaj, sahadaki dengeyi özetliyor: İran boğazı kapatmıyor, yönetiyor. Geçişler İran onayına ve forsun izin sistemine bağlanmış durumda, gemi başına milyon doları aşan geçiş ücretleri uygulanıyor. Bu, fiili bir kontrol primidir.
Asıl kırılma ise fiyat tarafında oluştu. Brent 29 Mayıs'ta yaklaşık 91 dolara geriledi ve ayı %17'ye yakın kayıpla, 2020'den bu yana en sert aylık düşüşle kapatmaya yöneldi. Savaşın ortasında petrolün düşmesi, ilk bakışta çelişki gibi görünüyor.
Fiyatı düşüren neden savaş değil, ateşkes ihtimali
ABD ve İran'ın ateşkesi uzatma ve Hürmüz'deki kısıtlamaları gevşetme yönünde ön mutabakata vardığı haberleri fiyatı aşağı çekti; ancak anlaşma Başkan Trump tarafından onaylanmadı ve İran resmi medyası nihai olmadığını belirtti.
Habere göre ateşkes 60 gün uzatılacak, İran 30 gün içinde boğazdaki mayınları temizleyecek; yetkililer anlaşmanın ne zaman kesinleşeceğinin belirsiz olduğunu vurguladı. Yani piyasa, henüz imzalanmamış bir barışı fiyatlıyor.
Burada kritik eşik şudur: Fiyat barışı satın aldı, riski değil. Mutabakat çökerse aşağı yönlü hareketin geri sarması, yukarı yönden daha hızlı olabilir.
Hürmüz neden bu kadar belirleyici
Savaş öncesinde dünya deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık dörtte biri ve küresel sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) yaklaşık beşte biri Hürmüz'den geçiyordu. Bu yüzden tek bir donanma açıklaması küresel emtia masalarını hareketlendiriyor.
28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail saldırılarının ardından İran boğazı yabancı gemilere kapattı; IRGC mayın döşedi, gemilere müdahale etti, 13 Nisan'dan itibaren ise ABD İran limanlarına deniz ablukası uyguladı ve "çifte abluka" oluştu.
İran'ın son haftalardaki açıklamaları, kontrolün kademeli normalleşmeye dönüştüğüne işaret ediyor. Forsun bildirdiği günlük geçiş sayıları 24 saatlik dönemlerde 26, 31 ve 35 gemiye kadar çıktı. Trafik artıyor; bu, fiyattaki düşüşle tutarlı bir sinyal.
Türkiye penceresinden piyasa etkisi
Düşen petrol, enerjide net ithalatçı Türkiye için doğrudan olumlu bir dış denge kanalı açıyor; bu etki gözleniyor. Ancak yurt içi risk iştahı zayıf seyrediyor.
BİST 100, 11 Mayıs'taki 15.204,92 zirvesinin ardından sert satışla geri çekildi ve haftalık bazda yaklaşık %4,68 değer kaybetti. USD/TRY ise 45,85 civarında, 52 haftalık zirvesine yakın bantta işlem görüyor. Petroldeki rahatlamanın endekse yansıması, jeopolitik belirsizlik nedeniyle sınırlı kalıyor olarak değerlendiriliyor.
Yasal Uyarı: Bu içerik yatırım danışmanlığı kapsamında değildir; yatırım kararları için lisanslı aracı kurumlara ve yatırım danışmanlarına başvurulması önerilir.
