ABD Başkanı Donald Trump, İran genelinde devam eden protestolar ve artan şiddet olayları sonrasında Tahran’a yönelik atılabilecek yeni adımları değerlendirmeye aldı. Washington yönetimi, askeri ve ekonomik seçenekleri gündeme alırken İran’la iletişim kanallarının tamamen kapatılmadığını açıkladı.
Protestolar ve ABD’nin tutumu
1979’daki İslam Devrimi’nden bu yana en ciddi iç sınavlardan biri olarak değerlendirilen protestolar, artan hayat pahalılığı ve ekonomik sıkıntılarla başladı. Gösteriler kısa sürede din adamı yönetimine yönelik doğrudan çağrılara dönüştü. ABD yönetimi, İran güvenlik güçlerinin protestoculara yönelik müdahalesini yakından izlediğini ve gelişmelere göre pozisyon alacağını bildirdi.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, hava saldırılarının masadaki seçeneklerden biri olduğunu ancak Trump’ın önceliğinin diplomasi olduğunu söyledi. Washington, Tahran’dan kamuoyuna yansıyan mesajlarla özel kanallardan iletilen mesajlar arasında farklılıklar bulunduğunu belirtiyor.
Gümrük vergisi ve ekonomik baskı
Trump, İran’la ticaret yapan ülkelere yönelik yeni bir adımı gündeme getirerek, bu ülkelerin ABD’ye yaptığı ihracata yüzde 25 oranında ek gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu. Ancak bu kararın hangi yasal yetkiye dayanacağı ve kapsamının ne olacağına dair ayrıntı paylaşılmadı.
Halihazırda ağır ABD yaptırımları altında bulunan İran, petrol ihracatının büyük bölümünü Çin’e gerçekleştiriyor. Türkiye, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri ve Hindistan da İran’ın önde gelen ticaret ortakları arasında yer alıyor. Çin ise Washington’un yaklaşımını eleştirerek, tek taraflı yaptırımlara karşı gerekli önlemleri alacağını açıkladı.
Kayıplar ve iç güvenlik durumu
ABD merkezli insan hakları grubu HRANA, protestoların başlamasından bu yana yüzlerce kişinin hayatını kaybettiğini ve on binlerce kişinin gözaltına alındığını bildirdi. İran yönetimi ise resmi can kaybı rakamlarını açıklamazken, olaylardan ABD müdahalesini ve İsrail ile bağlantılı grupları sorumlu tutuyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi, Washington’un ilettiği bazı fikirlerin değerlendirildiğini ancak bunların ABD’nin tehditleriyle uyumlu olmadığını söyledi. Araqchi, ABD özel temsilcisiyle temasların protestolar öncesinde başladığını ve halen sürdüğünü de doğruladı.
ABD’nin seçenekleri ve bölgesel riskler
Reuters’a konuşan ABD’li yetkililere göre Trump, İran’a yönelik seçenekleri görüşmek üzere üst düzey danışmanlarıyla bir araya geldi. Masadaki başlıklar arasında askeri saldırılar, siber operasyonlar, yaptırımların genişletilmesi ve hükümet karşıtı kaynaklara çevrimiçi destek sağlanması bulunuyor.
Askeri hedeflerin bir kısmının yoğun nüfuslu bölgelerde yer alması, olası bir müdahaleyi daha riskli hale getiriyor. İranlı yetkililer ise olası bir saldırı durumunda İsrail ve ABD’nin bölgedeki üslerinin hedef alınacağını açıkladı.
Artan gerilim ve olası ABD hamleleri nedeniyle küresel petrol piyasalarında da hareketlilik yaşandı. İran’dan petrol ihracatının aksayabileceği endişesiyle petrol fiyatları son haftaların en yüksek seviyelerine çıktı.
