ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın ABD destekli ateşkes ve müzakere teklifine verdiği yanıtı “tamamen kabul edilemez” olarak nitelendirdi. İran’ın savaşın sona ermesi karşılığında yaptırımların kaldırılması, deniz ablukasının sonlandırılması ve Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik taleplerini içeren önerisi, Washington tarafından saatler içinde reddedildi.
Reuters’a göre Tahran yönetimi ayrıca savaş zararları için tazminat talebinde bulundu ve İran petrol satışlarına yönelik ABD yaptırımlarının kaldırılmasını istedi. İran devlet televizyonu ile yarı resmi Tasnim Haber Ajansı’nın yayımladığı detaylar, müzakerelerin yalnızca askeri ateşkese değil bölgesel güç dengelerine de odaklandığını ortaya koydu.
Trump ise Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda İran’ın teklifine ilişkin “Beğenmiyorum — tamamen kabul edilemez” ifadesini kullandı. Washington yönetiminin önceliğinin çatışmaların durdurulması ve ardından İran’ın nükleer programı dahil daha kapsamlı başlıklara geçilmesi olduğu belirtiliyor.
Petrol piyasaları ise diplomatik çıkmazı hızlı fiyatladı. Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat akışının büyük ölçüde sekteye uğraması nedeniyle Brent ve WTI petrol fiyatlarında varil başına yaklaşık 3 dolarlık yükseliş gözlendi. Savaş öncesinde küresel petrol arzının yaklaşık beşte biri Hürmüz üzerinden taşınıyordu.
Hürmüz Boğazı yeniden küresel enerji merkezine dönüştü
İran ile Umman arasındaki dar geçiş hattı, küresel enerji güvenliğinin en kritik boğazlarından biri olarak öne çıkıyor. Son günlerde Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve Kuveyt çevresinde insansız hava araçlarıyla bağlantılı güvenlik olaylarının artması, bölgesel tansiyonun yalnızca İran-İsrail hattıyla sınırlı kalmadığını gösteriyor.
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu da İran’ın zenginleştirilmiş uranyum kapasitesinin ve vekil güç ağının tamamen ortadan kaldırılmadan savaşın sona ermeyeceğini belirtti. Netanyahu’nun açıklamaları, askeri operasyonların kısa vadede tamamen durmayabileceğine işaret ediyor.
ABD tarafında ise artan enerji fiyatlarının iç politik baskıyı büyüttüğü değerlendiriliyor. Reuters’ın aktardığı anketler, yüksek benzin fiyatlarının Kongre seçimleri öncesinde Trump yönetimi açısından siyasi risk oluşturduğunu gösteriyor.
Piyasa etkisi
Küresel enerji piyasalarında ilk fiyatlama güvenli liman ve arz riski ekseninde gerçekleşti. Petrol fiyatlarındaki sert yükselişin sürmesi halinde enerji ithalatçısı ekonomilerde enflasyon baskısının yeniden güçlenebileceği değerlendiriliyor. Özellikle Avrupa ve Asya’daki rafineri zincirleri açısından Hürmüz Boğazı kaynaklı lojistik riskler yakından izleniyor.
Gelişmekte olan ülke piyasalarında ise enerji maliyetlerindeki artışın cari denge ve enflasyon görünümü üzerinde baskı oluşturabileceği belirtiliyor. USD bazlı enerji ithalatına yüksek bağımlılığı bulunan ekonomilerde merkez bankalarının faiz patikaları yeniden tartışmaya açılabilir.
