Aylardır Orta Doğu'daki çatışmayla yukarı çekilen petrol fiyatları, ABD ile İran arasında sağlanan mutabakatın ardından hızla geri çekildi. Brent petrolün varili 16 Haziran'da 80 doların altını gördü; nisan sonunda 126,41 dolara kadar tırmanan fiyat, savaş öncesi seviyelere yaklaştı. Enerjisinin büyük bölümünü dışarıdan alan Türkiye için asıl soru pompanın ötesine geçiyor: Bu gevşeme ülkenin yıllık enerji faturasına ve cari açığına nasıl yansır?
Faturanın büyüklüğü ne kadar
Türkiye 2025'te enerji ithalatına yaklaşık 62,5 milyar dolar ödedi; bu rakam 2024'te 77,3 milyar dolardı. Ticaret Bakanlığı verilerine göre mineral yakıtlar kalemi, 62,6 milyar dolarla 365,5 milyar dolarlık toplam ithalatın açık ara en ağır başlığı. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın paylaştığı verilere göre ülkenin enerji arzında ithal kaynakların payı yaklaşık yüzde 57. Fiyatın yönü, bu nedenle doğrudan dış dengeye yazılıyor.
Brent'in yolu ve faturaya etkisi
Brent'teki hareketin faturaya yansıması analistlerce kabaca hesaplanıyor. Piyasa hesaplamalarına göre petrol fiyatındaki her 1 dolarlık değişim, Türkiye'nin yıllık enerji faturasına yaklaşık 400 ila 450 milyon dolar etki ediyor. TCMB'nin daha önce yayımladığı bir araştırma ise petroldeki her 10 dolarlık hareketin cari işlemler açığını yaklaşık 2,5 milyar dolar değiştirdiğine işaret ediyor.
Savaş zirvesiyle bugünkü seviye arasındaki yaklaşık 52 dolarlık fark, yıllık bazda 20 milyar doları aşan bir maliyet farkına denk geliyor.
Analist hesaplamalarıCari açık ve enflasyon tarafı
Gevşemenin önemi, Türkiye'nin cari dengesindeki kırılganlıktan geliyor. TCMB verilerine göre cari işlemler açığı martta 9,67 milyar dolarla Ocak 2023'ten bu yana en yüksek aylık düzeye ulaşmış, yıllıklandırılmış açık 39,7 milyar dolara çıkmıştı. Aynı ay altın ve enerji dışarıda bırakıldığında açığın 3,9 milyar dolara gerilemesi, bozulmanın ne ölçüde bu iki kalemden beslendiğini gösteriyor. Petrolün gerilemesi bu baskıyı hafifletebilir ve düşüş şimdiden pompaya yansımaya başladı; motorin fiyatına 16 Haziran'da litre başına 1,22 lira indirim uygulandı, 17 Haziran için ek indirim bekleniyor.
2,5 milyar $TCMB araştırmasına göre petrol fiyatındaki her 10 dolarlık hareketin cari işlemler açığı üzerindeki yıllık etkisi.
Rahatlama kalıcı mı
Tablonun ne kadar süreceği belirsiz. İmzaların 19 Haziran'da Cenevre'de atılması bekleniyor, ancak mutabakat metni henüz yayımlanmadı ve İsrail'in itirazları sürüyor. Analistler, tek aylık bir düşüşün kalıcı bir trend olarak okunabilmesi için ham petrol fiyatı, döviz kuru ve ithalat hacminin birlikte izlenmesi gerektiğini vurguluyor. Brent'in savaş öncesi ortalaması 69 dolar dolayındaydı; fiyat bu bantta yerleşirse faturadaki rahatlama belirginleşir, aksi halde kazanım geçici kalabilir.
