Küresel vergi şeffaflığı standartlarıyla 135 milyar euro ek gelir tespit eden OECD Küresel Forumu, paranın fiilen tahsil edilememesi krizini çözmek amacıyla 22 ülkeyi kapsayan CBAR programını başlattı.
Küresel vergi işbirliği ve şeffaflık standartlarının uygulanmasıyla dünya genelinde milyarlarca euroluk gizli vergi geliri açığa çıkarılırken, bu alacakların fiilen tahsil edilmesi aşamasında yaşanan operasyonel tıkanıklıklar uluslararası finans gündeminin merkezine oturdu. OECD bünyesindeki Küresel Forum, Belçika Maliye İdaresi ile ortaklaşa hareket ederek Sınır Ötesi Vergi Alacaklarının Tahsilatında Yardım Hızlandırma Programı’nı (CBAR) resmen devreye aldı. Afrika, Asya, Karayipler, Avrupa, Latin Amerika ve Pasifik bölgelerindeki 22 farklı ülkeden 34 üst düzey vergi uzmanını bir araya getiren program, sekiz ay boyunca teknik eğitim ve bireysel danışmanlık mekanizmalarıyla ülkelerin operasyonel kapasitesini artırmayı hedefliyor.
Bilgi değişimi mevcut ancak tahsilat mekanizması kırılgan
Uluslararası vergi hukukunun teknik altyapısı, son 15 yılda imzalanan çok taraflı anlaşmalarla önemli bir olgunluğa ulaştı. OECD ve Avrupa Konseyi ortaklığında kurgulanan Vergi Konularında Karşılıklı İdari Yardım Sözleşmesi’ne (MAAC) taraf olan ülke sayısı 145’i aşmış durumda. Bu sözleşmeler ve ikili vergi anlaşmaları ülkelerin birbirlerinin mükelleflerine ait banka hesaplarını, şirket ortaklık yapılarını ve malvarlıklarını öğrenmesini kolaylaştırıyor. Ancak Küresel Forum verileri, bilgi edinme gücü ile parayı fiziki olarak kasaya koyma gücü arasında ciddi bir uçurum olduğunu gösteriyor. Borçlunun malvarlığı yabancı bir ülkede konumlandığında, taleplerin hangi idari birimlerce hazırlanacağı ve hukuki prosedürlerin nasıl işletileceği hususu, özellikle gelişmekte olan ülkeler için sistemin en kırılgan halkası olmaya devam ediyor.
Sınır ötesi takipte gelişmekte olan ülkelerin payı kritik
Küresel Forum tarafından paylaşılan güncel finansal istatistikler, vergi şeffaflığı standartlarının 2009 yılından bu yana küresel ölçekte en az 135 milyar euro tutarında ek vergi geliri tespit edilmesini sağladığını ortaya koyuyor. Bu devasa tutarın yaklaşık 48 milyar euroluk kısmı, bütçe disiplini açısından vergi gelirlerine kritik düzeyde bağımlı olan gelişmekte olan ülkeler tarafından raporlandı. CBAR programının temelleri, Küresel Forum’un 2021-2023 döneminde yürüttüğü Afrika Girişimi çalışmalarına dayanıyor. O dönem hazırlanan araç setleri ve 2024 yılında yayımlanan uygulama kılavuzları, bu yeni programla birlikte teorik birer metin olmaktan çıkarılarak vergi idarelerinin günlük idari süreçlerine entegre ediliyor.
Birleşmiş Milletler müzakereleri ve Türkiye'nin konumu
Yeni operasyonel hamlenin zamanlaması, Birleşmiş Milletler (BM) bünyesinde yürütülen Uluslararası Vergi İşbirliği Çerçeve Sözleşmesi müzakereleriyle tam bir paralellik gösteriyor. Gelişmekte olan ülkeler, küresel vergi mimarisinde kapasite geliştirme faaliyetlerinin isteğe bağlı bir teknik destekten ziyade, sistemin asli ve zorunlu bir unsuru olması gerektiği tezini savunuyor. Türkiye ise MAAC sözleşmesine 2011 yılında taraf olarak ve çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarına tahsilat yardımı hükümlerini ekleyerek bu sürece erken adapte olan ülkeler arasında yer alıyor. Türk vergi idaresi açısından da sürecin yeni aşaması, yurt dışındaki vergi alacaklarını etkin ve hızlı bir şekilde takip edip tahsil edebilecek kurumsal mekanizmaların operasyonel gücünü artırmaktan geçiyor.
