ABD'de Watergate skandalı sonrası 1977 yılında yürürlüğe giren Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası (IEEPA), Beyaz Saray ile yargı arasında yeni bir krizin fitilini ateşledi. Yüksek Mahkeme, dokuz yargıçtan altısının oyuyla Başkan Trump'ın gümrük vergilerini tek taraflı belirleme yetkisini aştığına hükmetti. Karar, yürütmenin acil durum yetkilerini Kongre'yi atlayarak kullanamayacağını tescilledi.
Trump mahkeme kararına vergi artışıyla yanıt verdi
Yargı engeline takılan Trump yönetimi, geri adım atmak yerine stratejik bir manevra ile tüm ülkeleri kapsayan yüzde 10'luk vergi oranını yüzde 15'e yükseltti. Kongre onayı alınmadığı takdirde bu vergilerin yasal geçerlilik süresi 150 gün ile sınırlı kalacak. Ancak bu hamle, küresel ticaretin 2026 yılında beklenen istikrar zeminini tamamen ortadan kaldırdı.
Müttefikler için vergi yükü artıyor
Karar, ülkeleri ve sektörleri farklı ölçeklerde etkiliyor. Daha önce ABD ile yürüttüğü müzakerelerle yüzde 10 vergi oranında mutabık kalan İngiltere, yeni kararla birlikte yüzde 15 vergi ödemek zorunda kalacak. Buna karşın, geçmişte daha ağır yaptırımlara maruz kalan Çin, Vietnam ve Brezilya gibi ülkeler için yüzde 15 seviyesi görece daha düşük bir maliyet anlamına geliyor. Çelik ve alüminyum gibi spesifik sektörlerdeki mevcut yüksek tarifeler ise geçerliliğini koruyor.
Gümrüklerdeki 100 milyar dolarlık iade muamması
Mahkeme kararı, bugüne kadar hukuksuz yetki kullanımıyla toplanan yaklaşık 100 milyar dolarlık gümrük vergisinin akıbetini de tartışmaya açtı. İthalatçı firmaların bu tutarın iadesini talep etme hakkı doğarken, mahkeme metninde iade sürecine ilişkin somut bir takvim yer almadı. Bu durum, ABD hazinesi ve küresel tedarik zinciri aktörleri için yeni bir finansal belirsizlik katmanı oluşturdu.
