Küresel gıda fiyatları eylülde üçüncü ay üst üste yükseldi. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) Gıda Fiyat Endeksi aylık yüzde 1,5, yıllık yüzde 5,8 artışla 136 puana çıkarak Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyeyi gördü. FAO, Hürmüz Boğazı ve Karadeniz'deki aksaklıkların iklim şoklarıyla birleştiğine dikkat çekti.
Endeks yaklaşık dört yılın zirvesinde
Uluslararası piyasalarda işlem gören bir gıda sepetinin aylık fiyat değişimini ölçen endeks, ağustosta yukarı yönlü revize edilen 134 puandan eylülde 136 puana yükseldi. Böylece endeks temmuzdan bu yana kesintisiz artmış oldu. Yükselişe rağmen endeks, Mart 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından görülen tarihi zirvenin yaklaşık yüzde 15 altında bulunuyor.
Torero: Baskı tüketici fiyatlarına hızla yansır
FAO Başekonomisti Maximo Torero, Hürmüz Boğazı ve Karadeniz'deki aksaklıkların iklim kaynaklı şoklarla birleşerek enerji, taşımacılık ve temel gıda ürünlerinde fiyat baskısını artırdığını belirtti. Torero, bu baskıların sürmesi halinde etkinin özellikle gıda ve enerji ithalatına bağımlı ülkelerde tüketici gıda fiyatlarına kısa sürede yansıyacağı uyarısında bulundu.
Enerji ile gıda arasındaki bağ birkaç kanaldan işliyor. Akaryakıt, tarımsal üretimin ve nakliyenin doğrudan maliyet kalemi. Doğal gaz, azotlu gübre üretiminin temel girdisi. Hürmüz Boğazı'ndaki geçişlerin azalması hem enerji hem gübre sevkiyatını etkiliyor; Karadeniz'deki lojistik sorunlar ise buğday ve mısır ihracatını zorlaştırıyor. Dizel arzındaki sıkışıklık da tabloyu ağırlaştırıyor: AB acil dizel stoklarını yeniden kullanmaya hazırlanıyor.
Ağustosta tüm alt gruplar yükselmişti
Yükseliş eğilimi ağustosta genele yayılmıştı. FAO'nun bir önceki ay yayımladığı verilere göre ağustosta beş alt grubun tamamında fiyatlar artmış, şeker endeksi aylık yüzde 11,9 sıçramıştı. Tahıl endeksi Mayıs 2024'ten, bitkisel yağ endeksi ise Haziran 2022'den bu yana en yüksek seviyesine çıkmıştı. FAO o raporda buğday fiyatlarının geçen yılın yüzde 15 üzerinde olduğunu, Avrupa'daki sıcak ve kurak havanın rekolte beklentilerini düşürdüğünü, Hürmüz'ün kapanmasının girdi tedarikine ilişkin endişeleri artırdığını kaydetmişti.
Türkiye için ne anlama geliyor
Endeks, uluslararası emtia fiyatlarını ölçtüğü için market raflarındaki fiyatlara doğrudan karşılık gelmiyor; ancak ithal girdi maliyetleri üzerinden gecikmeli olarak yurt içi fiyatlara yansıyabiliyor. Enerjide dışa bağımlı olan Türkiye, Torero'nun işaret ettiği ülke grubunda yer alıyor. Gıda, Türkiye'de tüketici enflasyonu sepetinin en büyük kalemlerinden biri; İstanbul'da eylülde hızlanan aylık enflasyon verisinin ardından gözler TÜİK'in açıklayacağı eylül ayı enflasyonuna çevrildi.
