Aylardır Orta Doğu'yu geren ABD-İran çatışmasında tarafların bir mutabakat zaptında uzlaşması, Türkiye'nin doğu komşusuyla yıllardır konuşulan ama bir türlü yakalanamayan ticaret hedefini yeniden masaya getirdi. Yaptırımların kademeli gevşemesi ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ihtimali, iki ülke arasındaki ticaretin önündeki en ağır engelin kalkabileceğine işaret ediyor.
Hedef 30 milyar dolar, gerçek bunun üçte biri
Türkiye ile İran, Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi çerçevesinde ticaret hacmini 30 milyar dolara çıkarma hedefini yıllar önce belirledi. Kamu açıklamalarına göre güncel hacim bu rakamın yaklaşık üçte birinde, 10 milyar dolar bandında seyrediyor. Aradaki fark büyük ölçüde yaptırımlardan, ödeme ve bankacılık kanallarındaki tıkanıklıktan ve bölgesel gerilimden kaynaklanıyor.
Ticaretin yapısı da dengesiz. Türkiye İran'a ağırlıkla makine ve sanayi ürünleri satarken, İran tarafı ihracatını petrol, doğal gaz ve petrokimya üzerine kuruyor. Denge geleneksel olarak yaklaşık üçte iki oranında İran lehine işliyor.
Enerji kalemi normalleşmenin kalbinde
İran, Türkiye'nin doğal gaz tedarikinde önemli bir kaynak; bu yüzden enerji başlığı ticaretin geleceğini doğrudan belirliyor. Mutabakat haberiyle Brent petrolün varili 83,57 dolara, günlük yüzde 4'ün üzerinde gerileyerek tepki verdi. Hürmüz'ün açılması ve yaptırımların gevşemesi, hem küresel fiyatları hem de Türkiye'nin enerji ithalat faturasını aşağı çekebilir.
Ancak takvim belirsiz. Tarafların imza töreninin 19 Haziran'da Cenevre'de yapılması planlanıyor; İran ise henüz nihai bir karara varmadığını belirtiyor. Hürmüz'ün açılış zamanlamasında da Washington ile Tahran'ın açıklamaları örtüşmüyor.
Asıl soru ticaretin büyüyüp büyümeyeceği değil, ödeme ve bankacılık kanallarının ne zaman açılacağı.
Canlanma ne kadar sürede gelir
Piyasa beklentisine göre olası bir canlanma ani değil, kademeli olacak. Uzmanlar, hacmin büyümesinin yaptırım mekanizmasının çözülmesine ve bankacılık kanallarının yeniden açılmasına bağlı olduğunu vurguluyor. Türk yatırımcıların İran'da 2 milyar doları aşan yatırımı bulunuyor; bu da normalleşmeyle birlikte genişleyebilecek bir taban sunuyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan başkanlığında bugün toplanan Kabine'nin gündeminde ekonomi başlığının da yer alması, sürecin Ankara tarafından yakından izlendiğini gösteriyor.
