Washington ile Tahran'ın aylardır süren savaşı bitirme arayışı, içinde can sıkıcı bir çelişki barındırıyor. İran'ı uzlaşmaya ikna etmek için masaya konulan ekonomik tavizler, ABD ile Batılı müttefiklerinin terör örgütü saydığı İran Devrim Muhafızları'nı daha da güçlendirebilir. Dört üst düzey İranlı kaynağa göre bu seçkin askeri güç, yaptırımların gevşemesi ve petrol gelirlerinin geri dönmesiyle doğacak kazancın büyük bölümünü ele geçirecek konumda.
Yaptırımların gölgesinde büyüyen imparatorluk
İran'ın devrim lideri Ayetullah Humeyni tarafından kurulan Devrim Muhafızları, yıllarca yaptırımların gölgesinde palazlandı. Petrol ve inşaattan denizciliğe, telekomünikasyondan limanlara uzanan geniş bir ticari ağ kurdu. Örgütün mühendislik kolu Hatemü'l-Enbiya, resmi açıklamalara ve kamuya açık kayıtlara göre büyük altyapı ve enerji projelerinde faaliyet gösteren yüzlerce bağlı şirketi yönetiyor; otomotiv, turizm ve lojistik de bu ağın parçası. İRGC mali verilerini açıklamıyor, ancak üst düzey bir kaynak ekonomiyi canlandıracak her adımın örgütün milyarlarca dolarlık erişimini genişleteceğini söyledi.
Anlaşma masada neyi değiştiriyor
28 Şubat'ta Ayetullah Ali Hamaney'i öldüren saldırılarla başlayan savaşın ardından Muhafızlar iç gücünü artırdı ve Hamaney'in oğlu Mojtaba Hamaney'in yeni dini lider olarak göreve gelmesine yardımcı oldu. Bu hafta açıklanan geçici anlaşma, yaptırım uygulanan petrol satışlarına muafiyet tanıyor. Önümüzdeki dönemde varılabilecek daha kapsamlı bir anlaşma ise diğer tüm yaptırımları kaldırabilir ve İran'a 300 milyar dolarlık bir yeniden yapılanma fonuna erişim sağlayabilir. Üst düzey kaynaklardan biri, yaptırımları delme operasyonlarının çoğunu zaten yürüten Muhafızları savaşın asıl galipleri olarak nitelendirdi.
Batılı firmalar için süren hukuki risk
İran yatırım yasası yabancı firmaları yerel ortaklarla çalışmaya zorladığından, çok sayıdaki İRGC bağlantılı şirket, ülkenin en kârlı sektörlerine girmek isteyenler için bir tür kapı bekçisi konumunda. Bu da Batılı şirketleri, doğrudan ilişki kurmasalar bile Muhafızlara yönelik yaptırımları ihlal etme riskiyle karşı karşıya bırakıyor.
İRGC, petrol sektörünün arkasındaki tüm ipleri elinde tutan kuruluştur.
Jeremy Paner, yaptırım hukuku uzmanıEski bir ABD Hazine Bakanlığı yaptırım soruşturmacısı olan Jeremy Paner, geçici anlaşmada petrol ihracatına izin verilse de arka plandaki İRGC nedeniyle ABD'li şirketler için hukuki riskin sürdüğünü belirtti. 2016'da kabul edilen ve terör saldırısı mağdurlarının terörle suçlanan gruplara yardım eden şirketlere dava açabilmesine olanak tanıyan ABD yasası, bu riski daha da görünür kılıyor.
Muhafızların İran ekonomisine bu denli kök salması, anlaşmanın önündeki engellerden biri olarak da görülüyor. Örgütün terör listesinde kalması, ekonomiyi yaptırımlardan kurtarma çabasını ciddi biçimde zorlaştırabilir.
