Bölgesel kaynaklara göre ABD, İran ve Umman'ın Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini yeniden başlatmayı amaçlayan 60 günlük geçici düzenleme için anlaşmaya yakın olduğu, planın 5 Ağustos'ta duyurulmasının hedeflendiği öne sürüldü.
| GÖSTERGE | DEĞER | NOT |
|---|---|---|
| Geçici düzenleme | 60 gün | Geçiş düzenlemesinin öngörülen süresi |
| Mayın temizliği | 30 gün | Orta bölüm için öngörülen takvim |
Taslak metinde, Basra Körfezi yönündeki gemilerin İran kara sularındaki kuzey güzergâhından; Umman Denizi'ne gidecek gemilerin ise Umman kara sularındaki güney hattan ilerlemesi öngörülüyor. Güney hattındaki geçişlerin İran'la eş güdüm içinde yürütülmesi planlanıyor.
Karşı yönlerden gelen gemilerin ayrıştırılmasıyla geçiş güvenliğine ilişkin risklerin azaltılması amaçlanırken, geçici uygulamanın tarafların mutabakatıyla uzatılabileceği belirtiliyor.
Geçici dönemde gemilerden ücret alınmayacak
Planın şartları arasında, 60 günlük uygulama boyunca gemilerden geçiş ücreti veya hizmet bedeli alınmaması da bulunuyor. İran'ın güvenlik ve deniz çevresinin korunması gerekçesiyle ücret isteyebileceği daha önce dile getirilmiş, Washington ise uluslararası geçiş hattında ücretlendirmeye karşı çıkmıştı.
Bu formülün, ücret konusundaki ihtilafı geçici süreyle erteleyerek gemi hareketlerini yeniden başlatması hedefleniyor. Kalıcı düzenleme için ücretlendirme, denetim ve geçiş izni başlıklarının yeniden ele alınması gerekecek.
Mayın temizliği için 30 günlük süre öngörülüyor
Taslak, boğazın orta kesimindeki deniz mayınlarının 30 gün içinde temizlenmesini içeriyor. Çalışmaların tamamlanmasının ardından orta koridorun hem giriş hem çıkış yönündeki gemilere açılması hedefleniyor.
Takvimin petrol tankerlerinin yanı sıra konteyner ve sıvılaştırılmış doğal gaz gemilerinin geçişi açısından da önem taşıdığı belirtiliyor. Sonraki aşamada Umman ile İran'ın daha kalıcı bir deniz trafiği düzenlemesini görüşmesi planlanıyor.
İran'da onay sürecinin tamamlandığı iddia edildi
Bölgesel kaynaklar, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin hafta sonunda plana prensipte onay verdiğini; teklifin ardından üst düzey siyasi ve güvenlik makamlarının değerlendirmesine sunulduğunu bildirdi. Aynı kaynaklar, İran liderliğinin onayını 4 Ağustos'ta tamamladığını öne sürdü.
Tahran, görüşmelerin doğrudan ABD ile değil Umman üzerinden yürütüldüğünü savunurken, ABD'nin özel temsilciler ve bölgesel arabulucular aracılığıyla sürece katıldığı ifade ediliyor. Katar, Pakistan ve Suudi Arabistan'dan yetkililerin de temaslara destek verdiği bildirildi.
Planın hayata geçmesi halinde deniz trafiğinin yanı sıra ABD ile İran arasındaki ateşkes sürecinin ve İran'ın nükleer programına ilişkin görüşmelerin yeniden canlandırılması amaçlanıyor. Ancak tarafların üç hafta önceki yakınlaşmasının gemilere yönelik saldırılarla sonuçsuz kaldığı hatırlatılırken, yeni düzenlemenin uygulanmasına dair belirsizlik sürüyor.
Anlaşma beklentisi Brent petrolü 80 doların altına indirdi
Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılabileceği beklentisi petrol fiyatlarında düşüşe yol açtı. Brent petrolün ekim vadeli fiyatı önceki işlem gününü yüzde 5,3 gerileyerek 79,36 dolardan kapattı; böylece temmuz ortasından beri ilk kez 80 doların altında kapanış görüldü.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre boğazdan 2024'te günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçti. Bu hacim, küresel petrol ve sıvı yakıt tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sine karşılık geliyor. Güzergâh, özellikle Katar sevkiyatları nedeniyle küresel sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin de yaklaşık beşte birini taşıyor.
Kalıcı çözümde denetim ve geçiş yetkisi tartışılacak
Geçici rota paylaşımı, deniz trafiğinin başlaması için bir çerçeve sunarken Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol tartışmasını çözmüyor. İran, kendi kara sularından geçen gemilerde daha geniş denetim yetkisi talep ederken ABD, uluslararası geçiş yollarının herhangi bir ülkenin iznine veya denetimine bağlanmasına karşı çıkıyor.
Sürecin sonucu, planın resmen duyurulmasına, mayın temizliğinin başlamasına ve ilk ticari gemilerin belirlenen hatlardan güvenli biçimde geçmesine bağlı olacak.
