Türkiye'nin patent sıçraması rakamlara nasıl yansıdı

Türkiye'nin uluslararası patent başvurularındaki uzun dönemli yükselişi, Vecihi Hürkuş Teknoloji Ödülleri'nde açıklanan verilerle yeniden gündeme geldi. Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, Türkiye'nin 2000 yılında 71 uluslararası patent başvurusuyla 36'ncı sırada bulunduğunu, bugün ise 2 binin üzerinde başvuruyla 16'ncı sıraya çıktığını söyledi. Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü'nün 2024 ülke profili ise Türkiye için 1.983 PCT başvurusu ve 15'inci sıra kaydediyor.

İki veri setindeki bir basamaklık fark, aynı referans dönemine ait olmayan göstergelerin yan yana gelmesinden kaynaklanabiliyor. WIPO'nun 2024 profili, Türkiye'nin PCT uluslararası başvurularında yıllık yüzde 3,7 artışla 1.983 başvuruya ulaştığını gösteriyor. Görgün'ün törende verdiği daha güncel ifade ise başvuru sayısının 2 bin eşiğini aştığına işaret ediyor. Bu nedenle uzun dönemli eğilim net biçimde yukarı yönlü olsa da, sıralama karşılaştırmasında veri yılına dikkat etmek gerekiyor.

AR-GE harcamasında 16,5 katlık artış

Patent başvurularındaki artışın yanında araştırma ve geliştirme harcamaları da konuşmanın ana başlıklarından birini oluşturdu. Görgün, Türkiye'nin 2002'de 1,2 milyar dolar düzeyinde olan AR-GE harcamasını 16,5 kat artırarak yaklaşık 20 milyar dolara çıkardığını, harcamaların milli gelir içindeki payının binde 5'ten yüzde 1,46'ya yükseldiğini belirtti.

Görgün ayrıca 2002-2023 döneminde satın alma gücü paritesine göre AR-GE harcamalarındaki artış bakımından Türkiye'nin OECD üyesi ve gözlemci ülkeler arasında ikinci sıraya yükseldiğini söyledi. Bu gösterge, nominal dolar tutarından farklı bir karşılaştırma zemini sunduğu için uzun dönemli teknoloji yatırımlarının uluslararası ölçekteki hızını izlemek açısından ayrı önem taşıyor.

Teknopark İstanbul'da ihracat 1,5 milyar dolar

Teknopark İstanbul Turgut Özal Etkinlik Merkezi'nde düzenlenen Vecihi Hürkuş Teknoloji Ödülleri, teknoloji geliştirme, ticarileşme ve fikri mülkiyet performanslarını da öne çıkardı. Teknopark İstanbul'un etkinlik programına göre tören 14 Ağustos 2026'da gerçekleştirildi.

Görgün'ün verdiği bilgilere göre Teknopark İstanbul'da 630'un üzerinde firma, 280'i aşkın kuluçka girişimi ve 11 binin üzerinde mühendis ile çalışan faaliyet gösteriyor. Kurulduğu günden bu yana gerçekleştirilen ihracatın 1,5 milyar dolara ulaştığı, yaklaşık 430 kuluçka firmasının mezun edildiği ve bunların yaklaşık yarısının yoluna AR-GE şirketi olarak devam ettiği belirtildi.

Ödüller 10 ana kategoride verildi

Vecihi Hürkuş Teknoloji Ödülleri kapsamında kadın girişimci, uluslararası destek programları, fikri ve sınai mülkiyet hakları, etki yaratan proje, genç yetenek geliştirme, ticarileşme, ulusal destek programları, istihdama katkı, SSB destek programları ve firma karnesi olmak üzere 10 ana kategoride ödül verildi. Ayrıca yedi özel ödül sahiplerini buldu.

ASELSAN, ROKETSAN, TUSAŞ, TEI ve STM de kendi alanlarındaki çalışmalar nedeniyle Teknopark İstanbul Özel Ödülü aldı. Firma Karnesi verilerine göre yüksek performans gösteren şirketlere, kiralama indirimleri dahil yaklaşık 13 milyon lira tutarında teşvik ve destek sağlandı.

WIPO verisi ne söylüyor

WIPO'nun Türkiye ülke profili, 2024'te toplam patent başvurularını 11.588, PCT uluslararası başvurularını ise 1.983 olarak kaydediyor. PCT göstergesinde Türkiye 15'inci, toplam patent başvurularında ise 17'nci sırada yer alıyor. Böylece patent performansına ilişkin sıralamaların kullanılan başvuru türüne göre değişebildiği de görülüyor.

Patent ve AR-GE göstergelerindeki uzun dönemli değişim, Türkiye'nin teknoloji üretim kapasitesindeki genişlemeyi sayısal olarak ortaya koyuyor. Bununla birlikte sıralama, başvuru türü ve veri yılı birlikte okunmadığında farklı serilerin aynı göstergeymiş gibi karşılaştırılması riski doğuyor. Teknoloji ve sanayi politikalarındaki diğer gelişmeler Endeks24 ekonomi gündemi içinde izlenebilir.