ABD Başkanı Donald Trump'ın yeni gümrük vergisi planında Türkiye de var. Yönetimin hazırladığı tekliflere göre, aralarında Türkiye ve Avrupa Birliği'nin de bulunduğu 60'tan fazla ülkeye yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında değişen oranlarda vergi getirilmesi öngörülüyor. Adım, Yüksek Mahkeme'nin başkanın acil durum yetkileriyle uyguladığı tarifeleri iptal etmesinin ardından geldi.
Türkiye'yi de etkileyecek vergiler, 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. maddesi kapsamında başlatıldı. Söz konusu madde, ABD Ticaret Temsilciliği'nin tarife uygulamadan önce haksız ticaret uygulamalarına ilişkin resmi bir soruşturma yürütmesini gerektiriyor. Yönetim, bu vergilerin geçen yıl iptal edilen "kurtuluş günü" tarifelerine kıyasla hukuken daha dayanıklı olmasını umuyor.
Mahkeme kararı süreci değiştirdi
Yüksek Mahkeme, 20 Şubat'ta verdiği kararla başkanın acil durum yetkilerini tarife uygulamak için kullanmasını engelledi. O tarihten bu yana Trump, sosyal medya üzerinden anında yürürlüğe girecek vergiler açıklayamıyor. Bunun yerine, kamuoyu istişaresi ve yayımlanmış raporlar gerektiren eski yasalara başvurmak zorunda kaldı.
Joe Biden döneminde Beyaz Saray'da görev yapan Georgetown Üniversitesi araştırmacısı Peter Harrell, yeni tarifelerin dayandığı yasayı "süreç ağırlıklı bir düzenleme" olarak niteledi. Harrell'e göre yönetim, önce olgu tespiti yapmak, ardından önerilen tarifeler için bildirimde bulunup yorum sürecini işletmek zorunda. "Yarın itibarıyla tarifeler şunlar olacak diye çıkıp açıklama yapamazlar" dedi.
Temmuzdaki son tarih baskı yaratıyor
Trump'ın ticaret yetkilileri soruşturmaları tamamlamak için yarışıyor. Çünkü mahkeme kararının ardından hızla devreye alınan geçici tarifelerin süresi 24 Temmuz'da doluyor. Bu vergilerin dayandığı 122. madde, tarifelerin yalnızca 150 günlük bir süreyle uygulanmasına izin veriyor. Dış İlişkiler Konseyi'nden Edward Alden, 301. madde kapsamındaki yeni girişimi, "süresi dolacak 122 tarifelerinin yerine geçecek açık bir hamle" olarak değerlendirdi.
Yönetim aynı hafta birden fazla cephede adım attı. Brezilya'ya yüzde 25 oranında gümrük vergisi uygulanması önerildi, Vietnam ile ticarete ilişkin soruşturma açıldı. Buna karşın bazı tarım ve sanayi makinelerine uygulanan vergiler düşürüldü; bazı tarım ekipmanı, buldozer ve forkliftlerde oran yüzde 25'ten yüzde 15'e indirildi. Karar, kasımdaki ara seçimler öncesinde büyüyen geçim maliyeti sorununu kontrol altına alma çabasını yansıtıyor.
Ortaklar daha yüksek tarifeden endişeli
Birçok yabancı yetkili, ABD'nin geçen yıl imzalanan ticaret anlaşmalarındaki oranları koruyacağına inanıyor. Ancak bazıları yönetimin vergileri daha yüksek seviyelere çıkarabileceğinden çekiniyor. Harrell de hukuki itiraz uyarısında bulundu: Mahkemeler geçmişte 301. madde kapsamında ciddi tarifeleri onaylamış olsa da, maddenin bu kapsamda hiç kullanılmadığını, önceki uygulamaların bir ya da birkaç ülkeye odaklandığını hatırlattı. Alden ise mevcut soruşturma turunun son olmayabileceğini, yönetimin daha fazla soruşturma açabileceğini söyledi.
